A que se lle denomina Unión Europea?

A Unión Europea pode considerarse como un sistema institucional orixinal, unha organización internacional de integración, que se distingue das organizacións internacionais clásicas de cooperación interestatal. Os Estados que subscribiron os Tratados de París e Roma, o Tratado de Maastricht, o de Amsterdam e o de Niza, aceptan distintas delegacións de soberanía en favor de órganos independentes que representan ao mesmo tempo os intereses nacionais e o interese comunitario, e que están vencellados entre si por relacións de complementariedade das que se deriva o proceso decisorio.

O avance do europeísmo

Antes de que se concretara nun verdadeiro proxecto político e de que se convertera nun obxectivo permanente da política gobernamental dos Estados membros, a idea europea estaba circunscrita ao círculo dos filósofos e visionarios. 

O concepto dunha organización do continente europeo capaz de superar os antagonismos nacionais faise forte na metade do século XX. As ideas de Altiero Spinelli, Robert Schuman e Jean Monnet dan orixe ás dúas principais correntes do pensamento que deron corpo ao proceso de integración comunitaria:

O proxecto federalista, baseado no diálogo e nunha relación de complementariedade entre os poderes locais, rexionais, estatais e europeos.

O proxecto funcionalista, baseado na progresiva delegación de parcelas de soberanía a partir do ámbito estatal ao comunitario.

Ambas teses conflúen hoxe na convición de que, xunto cos poderes locais, rexionais e nacionais debe existir un poder europeo asentado nunhas institucións democráticas e independentes, capaces de rexer aqueles sectores nos que unha acción común resulta máis eficaz que a dos Estados por separado: o mercado interior, a moeda, a cohesión económica e social, a política exterior e a seguridade.

---

Pasos firmes cara a Unión

A Unión Europea é actualmente o resultado dos esforzos realizados desde 1950 polos promotores da Europa comunitaria. Constitúe a organización máis avanzada de integración multisectorial con vocación de actuar nos sectores económico, social e político, como no dos dereitos dos cidadáns e as relacións exteriores. O Tratado de París, polo que se creou a Comunidade Económica do Carbón e do Aceiro en 1951, e posteriormente o de Roma (1957), polo que se crearon a Comunidade Económica Europea e a Comunidade Europea da Enerxía Atómica, modificados pola Acta Única Europea en 1986, e polo Tratado da Unión en 1992, aprobado en Maastrich, son as bases constitucionais dese conxunto que crea entre os Estados membros uns vínculos xurídicos que van moito máis alá das relacións contractuais entre Estados soberanos. A Comunidade Europea xera por si mesma unha lexislación que se aplica directamente á cidadanía e crea uns dereitos específicos en favor destes.

O 17 de xuño de 1997, os xefes de Estado e de Goberno da Unión Europea chegaron a un acordo político sobre un novo Tratado para Europa, o Tratado de Amsterdam. Tras a sinatura oficial dos textos, as novas disposicións deron lugar a un debate público en cada país e sometéronse á aprobación dos electores mediante referendo ou por decisión parlamentaria. Tras este proceso, o 2 de maio de 1999 o novo Tratado entrou en vigor.

O desenvolvemento da Unión xa non é un simple proceso técnico cuxa apreciación incumbe unicamente ás institucións ou aos gobernos. A seguridade, o emprego, a política exterior, a defensa e a lexitimidade das nosas institucións afectan directamente a todos os cidadáns.

O Tratado de Amsterdam ten catro grandes obxectivos:

1. Facer do emprego e dos dereitos dos cidadáns o eixe da Unión.

2. Suprimir os últimos obstáculos á libre circulación e reforzar a seguridade.

3. Facer que a voz de Europa se escoite mellor no mundo.

4. Facer máis eficaz a arquitectura institucional da Unión con miras á próxima ampliación.

O Tratado de Amsterdam consolida cada un dos tres grandes "piares" que sustentaron a actuación da Unión a partir da entrada en vigor do Tratado de Maastricht, o 1 de novembro de 1993:  

* A dimensión comunitaria, que corresponde ás disposicións incluídas no Tratado constitutivo da Comunidade Europea, a CECA e EURATOM: cidadanía da Unión, políticas da Comunidade, Unión económica e monetaria, etc. (primeiro piar);

* A Política Exterior e de Seguridade Común (PESC), de factura intergobernamental cuberto polo Título V do Tratado da Unión Europea (segundo piar);

* A cooperación policial e xudicial en materia penal (CPJ) tamén de factura intergobernamental e cuberta polo Título VI do Tratado da Unión Europea (terceiro piar).

O case medio século de construción europea marcou profundamente a historia do continente e a mentalidade dos seus habitantes, e modificou os equilibrios de poder. Os gobernos dos Estados membros, calquera que sexa a súa tendencia política, saben que a era das soberanías nacionais absolutas está superada, e que só a unión das súas forzas e a visión dun "destino compartido", segundo a expresión da Declaración de Robert Schuman, permitirá aos antigos Estados-nación continuar co progreso económico e social e manter a súa influencia no mundo.

O 26 de febreiro de 2001, os xefes de Estado e de Goberno, tras once meses de negociacións na Conferencia Intergobernamental, adoptan o Tratado de Niza.
O obxectivo principal desta reforma era adaptar o sistema institucional á ampliación da UE para o leste. Chegouse a un acordo sobre os seguintes temas:

- limitación do tamaño e a composición da Comisión

- extensión do voto por maioría cualificada

- nova ponderación de votos no Consello

- flexibilidade do dispositivo de cooperación reforzada

Paralelamente aos traballos da Conferencia Intergobernamental (CIG), unha convención formada por representantes das distintas institucións europeas e parlamentos estatais elaborou unha "Carta dos Dereitos Fundamentais", que será proclamada durante o Consello Europeo de Niza.

A Declaración 23 anexa ao Tratado promove un debate máis amplo sobre o futuro da Unión fixando as vindeiras etapas que han de seguirse no proceso de reforma. Así, o Consello de Laeken de decembro de 2001 adopta unha Declaración sobre o Futuro da Unión na que se decide convocar unha Convención Europea encargada de presentar propostas de reforma sobre catro aspectos clave:

1. Mellor reparto e definición das competencias
2. Simplificación dos instrumentos da Unión
3. Máis democracia, transparencia e eficiencia
4. O camiño para unha Constitución para os cidadáns europeos
   

A Convención Europea comezou os seus traballos en febreiro de 2002 baixo a presidencia de Giscard d'Esaing. Tras 17 meses de traballo, o 18 de xullo de 2003, os 105 membros integrantes da Convención presentan o anteproxecto. A partir deste momento, os líderes europeos negocian as distintas propostas ata que no Consello Europeo de Bruxelas de 18 de xuño de 2004 acordan a adopción da Constitución Europea, que entraria en vigor tras as respectivas ratificacións (por aprobación parlamentaria e/ou referendo) en cada un dos Estados membros da UE. Pero, tras o "non" de Francia e dos Países Baixos á Constitución Europea en 2005, e despois de dous anos de reflexión, o 23 de xuño de 2007 os dirixentes da UE acordaron outorgar un mandato detallado para unha nova Conferencia Intergubernamental. O seu cometido era elaborar un novo Tratado para a Reforma antes de finais de 2007.

OTratado de Lisboa entrou en vigor o 1 de decembro de 2009, tras a sua ratificación por parte dos 27. O Tratado dota á UE de institucións modernas e perfecciona os seus métodos de traballo para poder afrontar con eficacia os desafíos do mundo de hoxe. Este Tratado reforza asimesmo a democracia na UE e mellora a sua capacidade de defender día a día os intereses dos seus cidadáns.

---

50 Anos de construción europea - A Declaración de Berlín.

Coa sinatura do Tratado de Roma o 25 de marzo de 1957 viu a luz a familia europea.

Sinatura do Tratado de Roma: 25 de marzo de 1957

Durante o 24 e o 25 de marzo de 2007 tivo lugar un cumio informal de xefes de Estado en Berlín para celebrar os seus 50 anos de existencia, dende a orixe coa sinatura deste tratado.

O punto culminante desta celebración prodúcese coa sinatura dos xefes de Estado da "Declaración de Berlín", que lembra a paz e a estabilidade conseguida, xunto a outras consecucións da construción europea até o momento, subliña os valores e principios comúns nos que se basea o proxecto europeo, e aborda a determinación política para a consecución dos retos da Unión no futuro, entre eles.

Sinatura da Declaración de Berlín; 25 de marzo de 2007

O triunfo do Europeísmo