Limiar

A constitución dunha unión económica e monetaria estivo presente ó longo da historia da Unión Europea. Foron motivos de política interna e de conveniencia os que nun determinado sistema de relacións internacionais contribuíron a disimular a importancia dunha decisión como a referida á creación dunha moeda única aceptada por todos os países da Unión. Foron os cambios nun ou noutro escenario os que levaron á toma de decisións.

Na segunda década do século XX, ó final da Primeira Guerra Mundial, coa exaltación dos nacionalismos que esixían unha forte protección que beneficiase á producción nacional con vistas ás tarefas de reconstrucción, marcou tamén o do sistema librecambista que desde fins do século XIX inspirara o comercio internacional e que fora posible, fundamentalmente, gracias ó patrón ouro e a correlativa estabilidade monetaria das diversas divisas. Rasgos característicos deste sistema foron as fortes reduccións arancelarias, a ausencia de intervencionismo administrativo e a igualdade de trato entre mercadorías nacionais e estranxeiras.

O final do conflicto levou aparelladas fortes subidas da protección arancelaria dos países así como restriccións cuantitativas, acordos clearing, prácticas comerciais restrictivas e desleais e o establecemento de controis de cambio. As crises económicas dos anos vinte culminan esta chea de despropósitos. Da magnitude das crises pode ser exemplo considerar que o marco alemán pasa en 1922 e nun curto período de tempo de valer 1 dólar = 162 marcos a 1 dólar = 7000 marcos, cun derrubamento definitivo en 1923.

(Como se indica máis adiante a moderación ás mencións á unión monetaria no Tratado de Roma de 1957 que crea a CEE derivan da creación do Sistema Monetario Internacional logo da Segunda Guerra Mundial).

---

Os acordos de Bretton Woods

Para evitar os desastres e efectos nefastos das políticas nacionais de empobrecemento do veciño para asegurar o pleno emprego propio, unidos á gran depresión de 1929, que mostraron a necesidade do intervencionismo do Estado para saír das crises económicas, aconsellouse planificar a política que se vai seguir a partir do día seguinte ó remate da Segunda Gran Guerra. Durante os anos 1943 e 1944 tiveron lugar reunións entre funcionarios británicos e norteamericanos, dirixidos respectivamente por Keynes e White. 

As conclusións destas reunións concretáronse nos famosos acordos de Bretton Woods (New Hamsphire, EUA). A solución dada ós problemas de estabilidade monetaria e de financiamento internacionais atopouse na creación de institucións de cooperación multilateral, especialmente o Fondo Monetario Internacional (FMI), destinado a actuar no ámbito monetario, o Banco Internacional de Reconstrucción e Desenvolvemento (Banco Mundial) orientado á mobilización de recursos de investimentos a longo prazo, e o Acordo Xeral sobre Aranceis e Comercio (GATT) encargado da liberalización dos intercambios comerciais, que viron a luz, respectivamente, en 1944 as dúas primeiras, e en 1947 a terceira. Convén aclarar que o FMI e o BIRD son organismos da ONU, mentres que o GATT non é máis que un simple acordo internacional. 
 
 

---

O Sistema Monetario Internacional.

Para os efectos da unión monetaria é importante lembrar que polas características do SMI acordado en xuño de 1944 en Bretton Woods e as atribucións do FMI nel, o dólar dos EEUU pasaba a ser a moeda utilizada nas relacións internacionais, servindo de referencia na fixación dos tipos de cambio e como moeda de reserva de cada economía nacional. 

A aplicación do acordo sobre o SMI baseado no dólar tivo como consecuencia que este país tivera que realizar unha proposta de relanzamento da economía europea co fin de non bloquear o potencial crecemento da súa economía e evitar a quebra do propio sistema antes, incluso, de que entrara en funcionamento: o Plan Marshall en 1947.

---

Creación da CECA, CEE e CEEA

O 9 de maio de 1950 é considerado polos historiadores como a data clave no inicio da constitución das comunidades europeas. Nese día, Robert Schuman, ministro de Asuntos Exteriores francés, declara a necesidade de poñer en común a producción do carbón e do aceiro entre Francia e Alemaña como forma de acabar coa secular rivalidade entre ambos países. Froito desta declaración, o 18 de abril de 1951 asínase o Tratado de París polo que se crea a CECA (Comunidade Europea do Carbón e do Aceiro). Este Tratado, que asina, ademais de Francia e Alemaña, Bélxica, Holanda, Luxemburgo e Italia abría as esperanzas para a futura cooperación política, económica e monetaria europea. Non obstante, en 1952 fracasa a proposta dunha Comunidade Europea de Defensa e en 1953 a dunha Comunidade Política Europea. 

Os froitos da cooperación europea non se recollen ata o 25 de marzo de 1957, data na que se asina o chamado Tratado de Roma que crea a CEE (Comunidade Económica Europea) e a CEEA ou EURATOM (Comunidade Europea da Enerxía Atómica). 

O Tratado de Roma é un fito no proceso de construcción europeo, aínda que hai que recoñecer que malia que o artigo 2 da CEE contemple a posibilidade da creación dunha unión económica e monetaria, faino dunha forma indirecta e insuficiente. Incorpora unicamente algunhas disposicións tocante ás opcións de política económica nacional respecto do control dos déficits da balanza de pagamentos e sobre o uso da alteración dos tipos de cambio das moedas nacionais como instrumento corrector destes.

Malia que en 1957 había razóns para xustificar o inicio dunha unión monetaria en Europa (con superávits comerciais e alto nivel de reservas exteriores), os países iniciadores do proceso non se atreveron a dar o gran paso. Os motivos baséanse por un lado, na orde económica mundial existente nos anos cincuenta, encabezado polos EEUU e o dólar, e na política interna dos propios Estados membros que preferían a xestión autónoma das políticas monetarias e de tipo de cambio.

Na década dos sesenta prodúcese un lento pero progresivo avance europeísta. En 1960 créase o FSE (Fondo Social Europeo). En 1961, coincidente co Muro de Berlín, prodúcense as primeiras solicitudes de adhesión ás Comunidades Europeas: Irlanda, Reino Unido, Dinamarca e Noruega (o longo proceso de adhesión culminará en 1972 para os tres países primeiramente citados). En 1962 apróbase o primeiro Regulamento (norma comunitaria directamente aplicable nos países membros) sobre libre circulación de traballadores e créase o FEOGA (Fondo de Orientación e Garantía Agrícola). En 1967 fusiónanse os executivos previstos nas tres comunidades. En 1968 entra en vigor a Unión Alfandegueira. 

---

Crise do Sistema Monetario Internacional

En liñas xerais o SMI funcionou ben ata 1971. Sen embargo, a inflación de fins dos sesenta e fortalecemento doutras economías emerxentes, como a alemana e a xaponesa, cambiaron o clima de seguridade por un ambiente de incertidume. Cando os déficits comerciais e fiscais dos Estados Unidos comezaron a ser preocupantes (pola inflación e os gastos derivados da guerra do Vietnam, fundamentalmente) desencadeáronse movementos especulativos contra o dólar a partir dos fondos existentes no denominado mercado dos eurodólares (dólares existentes no mundo, especialmente en Europa, fóra do control das autoridades americanas) que acabaron por romper un sistema baseado no mantemento das condicións de supremacía do dólar máis alá das posibilidades reais da economía americana. O 15 de agosto de 1971 o Presidente Nixon suprime a convertibilidade do dólar en ouro e desvalorízao cinco meses máis tarde coa finalidade de aumentar as exportacións e reducir a súa débeda exterior. 

---

O Plan Werner.

A situación levou ós seis países comunitarios a adoptar un acordo monetario que impedise, ou polo menos debilitase, os efectos da inestabilidade monetaria sobre as súas relacións económicas e comerciais, que desde o 1 de xullo de 1968 se realizaban sen aranceis internos.

As primeiras propostas partiron de Raymond Barre, vicepresidente da Comisión das Comunidades Europeas, en primeiro Plan en 1969 e segundo Plan en 1970. Á vista do primeiro Plan, no Cumio dos xefes de Estado e de Goberno celebrada na Haia os días 1 e 2 de decembro de 1969 afírmase "será elaborado un plan por etapas ó longo de 1970 con vistas á creación dunha unión económica e monetaria" (punto 8 do comunicado do Cumio). En outubro de 1970 preséntase o Plan Werner.

O Plan Werner, daquela presidente e ministro de Facenda do goberno luxemburgués, preséntase en outubro de 1970 como resultado da declaración da Haia, cunhas formulacións que foron cualificadas de prematuras e excesivas, pero que presentan o paradoxo de servir de base ó futuro Plan Delors.

O informe Werner propón, ademais dunha unión monetaria, un reforzo progresivo da coordinación das políticas económicas dos países da Comunidade e a creación dun órgano comunitario encargado de supervisalas. As decisións de importancia macroeconómica debían ser consultadas ó resto de países.

O carácter prematuro do plan Werner pode demostrarse, en certa medida, ademais de polo seu fracaso, polas dificultades reais que sobreviñeron á construcción monetaria europea en décadas posteriores. En 1969, data de elaboración, todas as moedas europeas fluctuaban, fronte ó dólar, dentro das bandas de +-1%, exclusivamente arredor das paridades en verdade axustables, pero permanentemente fixas na práctica. A mobilidade, aínda limitada, dos capitais entre os países europeos non tiña nada que ver coa actual. De feito o paso a tipos irrevogables parece máis realista nesas datas que nas actuais. As crises monetarias de 1971 e 1972 son as que marcan o final do sistema de Bretton Woods e escoran o Plan Werner.

O Plan Delors, formulado vinte anos máis tarde, recolle moitas das formulacións do Plan Werner, entre eles destacan:

1. a definición precisa do obxectivo que se vai acadar: convertibilidade das moedas, mobilidade de capitais e tipos de cambio irrevogables. 
2. consecución dunha unión económica e monetaria por etapas sucesivas. 
3. aumento progresivo da disciplina de cambio entre os países membros. 
4. creación dun sistema europeo de bancos centrais. 
5. converxencia dos resultados macroeconómicos dos países.

---

A Serpe Monetaria Europea.

En decembro de 1971 prodúcese o acordo do Smithsonian Institute sobre o Sistema Monetario Internacional, as marxes de fluctuación entre o dólar e o resto das moedas foron ampliados a +-2,25%, o que en realidade supoñía unha marxe de fluctuación moi ampla para dúas moedas europeas. Este feito motivou a creación do sistema europeo de cambio, máis coñecido como a Serpe Monetaria Europea: as marxes de fluctuación entre a moeda europea máis forte e a máis débil non podía superar o 2,25%. O 3 de abril de 1973 creouse o FECOM cun obxectivo que era dirixir as operacións relacionadas coa "Serpe". A Serpe sobreviviu algún tempo preservando un mínimo de orde monetaria en Europa. A crise do petróleo de 1972 e 1973 e as reaccións diverxentes dos Estados membros en materia de política económica fixeron imposible para varios países respectar as marxes de fluctuación (de feito o franco francés, a libra esterlina e a lira abandonaron a Serpe Monetaria). O obxectivo da unión monetaria abandonouse por moito tempo.

A década dos setenta foi unha época de retroceso xeralizado da disciplina en materia de cambios no mundo. Durante 1978 os países europeos decidiron crear unha zona de estabilidade monetaria. En concreto, no Consello Europeo de Bremen, celebrado os días 6 e 7 de xullo de 1978, as máis altas autoridades europeas decidiron crear un sistema monetario europeo. O Consello Europeo reunido en Bruxelas o 5 de decembro de 1978 adopta unha resolución na que se anuncian as disposicións tocante ó establecemento do SME a partir do 1 de xaneiro de 1979. A proposta tomou forma en marzo de 1979 coa entrada en funcións do Sistema Monetario Europeo, que logo duns difíciles comezos sentou as bases para a existencia duns tipos de cambio máis estables e dunhas políticas económicas e monetarias máis competentes. 

O SME componse de catro elementos: o ecu; o mecanismo de cambio e intervención; os mecanismos de apoio e de crédito; e o Fondo Europeo de Cooperación Monetaria

O SME é, en definitiva, un sistema de cambios fixos pero axustables. As moedas que participan nel están obrigadas a respectar as bandas de fluctuación predefinidas arredor de paridades centrais. Estas paridades poden ser modificadas ocasionalmente, aínda que só co acordo conxunto dos participantes no marco dos chamados realiñamentos. Entre 1979 e 1989 efectuáronse once realiñamentos. 

Igual que na Serpe, a amplitude das marxes era, como se indicou, do +-2,25%, que se ampliaron ó +-6% para aqueles países que desexasen impoñer unha disciplina de cambio (como España, Italia, Reino Unido e Portugal), pero sen poder respectar inmediatamente marxes estreitas, consideradas moi restrictivas. Como consecuencia da crise do SME de 1992 e 1993, estas marxes foron ampliadas a un +-15%. Iso débese á incoherencia existente entre liberalización plena do comercio e, especialmente dos movementos de capital, e o mantemento da autonomía nacional en política monetaria. Con frecuencia as autoridades nacionais tratan de fixar tipos de interese que permitan, por exemplo, o control da inflación e a estabilización da economía nacional, pero poden fracasar pola chegada masiva de capitais e de mercadorías desde fóra, sen que se poidan impoñer restriccións polos acordos acadados. Pénsese que o Mercado Único Europeo foi relanzado en 1985 e consagrado na Acta Única Europea de 1987, supoñendo un programa progresivo de eliminación de obstáculos existentes á libre circulación de mercadorías, servicios e capitais.

A principal crítica dirixida ó SME foi a polarización que as políticas monetarias, principalmente antiinflacionistas sufriron respecto da política económica alemana e, máis concretamente, do Bundesbank. O marco alemán converteuse na áncora do SME. Este protagonismo debeuse ó peso do marco na composición do ecu e á tenacidade alemana no mantemento dunha política antiinflacionista por riba de todo. E iso con independencia de considerar que ó resto dos gobernos lles interesaba esta situación para defender as súas políticas con gran resistencia social. 

Esta asimetría do SME, que inicialmente contribuíu ó seu éxito (de feito, a Comisión Europea realiza un balance moi positivo do funcionamento do SME), provocou tamén as súas grandes dificultades. A comezos dos noventa Europa sufriu un impacto macroeconómico coa reunificación alemana. A situación tería requirido unha nova avaliación do marco alemán e un certo distanciamento entre a política monetaria de Alemaña e a dos seus socios europeos. Alemaña aumentou os seus tipos de interese nun momento en que o resto de países comezaban a entrar nunha recesión xeradora de paro. O rexeitamento de certos países, como Francia, para aceptar un realiñamento, que podía interpretarse como un abandono da política económica seguida ata ese momento, abriría as portas das crises monetarias de 1992 e 1993. 

---

Dous factores conxugáronse para que o obxectivo da unión monetaria se retome vinte anos despois do informe Werner. O primeiro deles radica no espacio financeiro europeo posto en marcha a principios dos anos oitenta que con independencia das experiencias obtidas do funcionamento do SME concluíuse a necesidade dunha maior coordinación das políticas económicas (informe Padoa-Schioppa de 1987). O segundo factor radica na dinámica que animaba a Europa a mediados dos oitenta. En 1985 adoptárase o proxecto de creación dun verdadeiro mercado interior, que coas disposicións do AUE debía acadarse a fins de 1992. 

En concreto, a Acta Única Europea (AUE), que entrou en vigor o 1 de xullo de 1987, representa un notable impulso á formación do Mercado Interior Único e unha nova aproximación á consecución da moeda única.

A creación dun mercado sen fronteiras e o estreitamento da interdependencia económica sentaron as bases para unha maior coordinación das políticas económicas, factor fundamental para o desenvolvemento dunha Unión Económica e Monetaria (UEM). 

Os obxectivos da Acta Única Europea para a aproximación á Unión Económica e Monetaria son: 

• O reforzamento da cohesión económica e social entre os Estados membros. 
• A extensión da competencia comunitaria ós ámbitos de investigación, desenvolvemento tecnolóxico e medio natural. 
• A realización do Mercado Único para o 31.12.1992. 
• A confirmación do obxectivo da Unión Económica e Monetaria (reafirmación do SME, desenvolvemento do ECU, competencia comunitaria no ámbito da política social, etc.).

---

O Plan Delors

Neste contexto, no cumio de Hannover de xuño de 1988, os doce confiaron a un comité de expertos, presididos por Jacques Delors, daquela presidente da Comisión, a tarefa de estudiar e propoñer as etapas para levar a cabo a UEM. O Comité de expertos formouse cos gobernadores dos bancos centrais dos Estados membros da CE e por tres expertos independentes, entre os que estaba o ex-ministro de economía español, Miguel Boyer (quen curiosamente manifestou ata datas moi recentes a súa escasa confianza na viabilidade da UEM). A decisión política de acadar a unión monetaria estaba tomada de feito, esta comezara en 1990 coa consecución do mercado interior, a libre circulación de capitais e converxencia económica.

O Plan presentado por Delors o 13 de abril de 1989 segue as pautas marcadas polo Plan Werner. A presentación marcou a aparición de controversias sobre os modelos que se van seguir cara á unificación. O Plan debateuse os días 26 e 27 de xuño de 1989 na capital de España, coa decisión final de ir progresivamente á unión monetaria e impulsar a preparación dunha conferencia intergobernamental sobre a unión monetaria ó longo de 1990. Esta tivo lugar en decembro de 1990 e, nela deuse luz verde ós traballos que desembocaron na negociación e posterior aprobación do Tratado da Unión Europea.

En canto ás controversias suscitadas no cumio de Madrid pode indicarse que, por un lado, provocouse o enfoque de "terapia de choque". A unificación monetaria debía realizarse nun curto período de tempo, por sorpresa.

Por outro, conforme a Delors, o enfoque progresivo e cooperativo. A unión conseguiriase en diversas etapas nas que a disciplina e coordinación monetaria, así como a presupostaria van aumentando progresivamente.

Por último, presentouse a proposta británica, o chamado Plan Lawson-ministro de economía británico- que suxería deixar circular libremente en toda a Comunidade as moedas dos países membros. Os axentes económicos ou, o que é o mesmo, o mercado designaría, ó final, a mellor moeda europea. Esta proposta completouse polo plan Major, que propoñía que o Fondo Monetario Europeo puxera en circulación un ecu reforzado, que iría substituíndo progresivamente ás moedas nacionais. O único que subsiste do plan Major é a idea do reforzo do ecu: desde 1992 a composición do ecu conxelouse, o que levou a que as moedas fortes aumentaran o seu peso co paso do tempo.

Deuse un paso máis no Consello Europeo de Dublín do 25 e 26 de xuño de 1990, ó fixarse para o seguinte 14 de decembro o comezo da Conferencia Intergobernamental sobre a UEM, dispoñéndose que un día despois se iniciaría a tocante á Unión Política.

Segundo as previsións, cumpríronse os prazos inicialmente previstos para a UEM, e en menos dun ano, o 11 de decembro de 1991, concluíase a dobre Conferencia Intergobernamental, coa redacción dos artigos do Tratado de Maastricht, que unha vez incorporados ó texto básico deron lugar ó Tratado da Unión Europea. 

---

O Tratado de Maastricht

Tratado adoptado no cumio de Maastricht, o 7 de febreiro de 1992, asume, finalmente, o procedemento cooperativo e progresivo para a UEM. Non obstante, dous países, o Reino Unido e Dinamarca obtiveron o beneficio dunha cláusula de excepción.

O Tratado de Maastricht consagra o proceso de consecución da moeda única europea seguindo o modelo propugnado por Delors, xa que as modificacións introducidas referíanse fundamentalmente á concepción da segunda fase, que se iniciaría dous anos máis tarde do naquel establecido e sen cesión de competencias ó SEBC. Para iso proponse a creación de novas institucións, sendo a principal delas o Sistema Europeo de Bancos Centrais (SEBC) co Banco Central Europeo. Así mesmo, o Tratado prevé un calendario preciso para acadar o obxectivo en tres fases. Sen embargo, a entrada definitiva na unión monetaria dependerá do cumprimento por parte dos Estados membros dos criterios de converxencia. De maneira esquemática podemos indicar a formulación da UEM no Tratado:

27 artigos (do 102A ó 109M integrantes do Título VI) 

7 Protocolos: 

Estatutos do SEBC e do BCE (núm. 3) 

Estatutos do Instituto Monetario Europeo (núm. 4). 

Procedemento aplicable en caso de déficit excesivo (núm. 5) 

Criterios de converxencia (núm. 6) 

Condicións para a transición á terceira fase da UEM (núm. 10) 

Estatuto opting out para Gran Bretaña e Dinamarca (núm. 11 e 12)

Como se indicou, a primeira etapa da marcha cara a unión monetaria iníciase en 1990, antes da ratificación do Tratado de Maastricht. Esta etapa caracterízase pola liberalización completa dos movementos de capitais e, nun sentido máis xeral, polo logro do mercado único, e por un reforzo da coordinación e control multilateral das políticas económicas (os Estados comprometíanse a presentar "programas de converxencia" destinados a aproximar e mellorar os seus resultados económicos).

O paso á segunda etapa efectúase o 1 de xaneiro de 1994. O art. 109 E do Tratado indica a súa duración de 1994 a 1997. O IME entra en funcionamento desde entón ó tempo que os países membros se someten a dous tipos de medidas novas:

A primeira delas está relacionada coa independencia dos bancos centrais con respecto ós poderes políticos e a prohibición do financiamento dos déficits públicos.

A segunda ten que ver coa converxencia económica. Os Estados deben esforzarse en respectar os diferentes criterios de converxencia. O control destes criterios corría a cargo da Comisión e do IME. O Instituto Monetario Europeo entrou en funcionamento o 1 de xaneiro de 1994 substituíndo ó Comité de Gobernadores dos Bancos Centrais da CE e do FECOM.

A terceira fase iniciase coa fixación irrevogable dos tipos de cambio entre as moedas dos países implicados. O 1 de xaneiro de 1999 o SEBC sucede ó IME e o euro convértese xuridicamente na única moeda da Unión. 

---

A crise do Sistema Monetario Europeo.

A crise que experimentou o SME entre o verán de 1992 e o verán de 1993 aparece como moi espectacular xa que se produce despois dun longo período de funcionamento relativamente harmonioso do sistema. Este non requirira ningún realiñamento verdadeiro desde 1987; a modificación do tipo de pivote da lira en 1990 non tivera outra finalidade que a de permitir á moeda italiana pasar das bandas amplas de fluctuación (+- 6%) ás bandas consideradas como normais (+-2,25%). Paralelamente, a libra esterlina, a peseta e o escudo incorporáranse ó mecanismo de cambios, deixando, en abril de 1992, só ó dracma grego en situación de flotación. Así mesmo, o SME parecía terse adaptado á mobilidade crecente de capitais en Europa, a pesar da falta dunha verdadeira coordinación das políticas monetarias. É neste contexto no que sobrevirán, en xuño de 1992, as primeiras tensións.

Aínda que pode que non supuxera máis que efecto catalizador, o resultado negativo do referendo danés, o 2 de xuño de 1992, para ratificar o Tratado de Maastricht, considérase a miúdo como o punto de partida da crise do SME. O non danés interpretouse polos mercados como o primeiro signo de debilidade da proposta da futura UEM. A unión víase como algo asequible. A reunificación alemana, co impacto macroeconómico conseguinte para o dito país, dado que houbo que destinar miles de millóns de marcos á antiga Alemaña do Leste, produciu unha demanda interior espectacularmente alta da súa moeda. Dado que a avaliación do marco non se producía sen que o resto de moedas fosen atacadas, todos parecían admitir que Europa funcionaba como unha unión monetaria de feito. Sen embargo, cando o Bundesbank aumentou, en xullo de 1992, os seus tipos de interese, en resposta á persistencia das tensións inflacionistas, púxose de manifesto que a converxencia entre as economías europeas non era tan pronunciada como se pensaba. Naqueles momentos economías como a de Francia, Reino Unido e Italia facían fronte a un crecemento débil e aumento do desemprego. A lira e a libra foron as primeiras moedas en soportar movementos especulativos no seo do SME.

A sucesión de acontecementos non é máis que unha longa lista de renunciamentos por parte das autoridades monetarias e políticas para afrontar verdadeiras ondadas especulativas. Italia foi o primeiro país en aceptar, o 13 de setembro, unha desvalorización da súa moeda, pero a súa amplitude (o 7%) considerouse insuficiente. O Bundesbank fixo o esforzo de baixar simultaneamente os seus tipos directores, aínda que moi debilmente ós ollos dos mercados. Estes últimos parecían convencidos de que chegara a hora dos realiñamentos.

Baixo a presión da especulación, a lira e a libra renunciaron o 16 de setembro á súa participación no SME, mentres que a peseta era desvalorizada. A moi débil maioría favorable ó Tratado de Maastricht posta de manifesto no referendo francés do 20 de setembro contribuíu moi pouco a asegurar o futuro da UEM. O SME sobreviviu a 1992 gracias á drástica intervención do Banco de Francia e un endurecemento do control de cambios en Irlanda, Portugal e España, máis unha desvalorización da peseta (a segunda) e do escudo. 

O ano 1993 comezou cunha desvalorización da libra irlandesa (30 de xaneiro), mentres que varios países persistían en manter os seus tipos de interese en niveis moi elevados a pesar da coxuntura moi desfavorable. O 18 de maio a peseta e o escudo foron novamente desvalorizados a as tentativas francesas para reducir os tipos de referencia do Banco de Francia tropezaron co nivel base constituído polos tipos alemáns. En xullo, un novo xermolo especulativo trae consigo a ampliación das marxes do SME do +-2,25 ó +-15%. Esta medida contribuíu a mitigar a especulación pero a Europa monetaria sufrira unha crise espectacular. O réxime de cambios do SME máis que fixos parecían próximos a unha flotación controlada. O 12 de outubro de 1993 Alemaña ratifica o Tratado de Maastricht por escasa marxe.

As crises do SME teñen difícil explicación. Alégase a caída do muro de Berlín en 1989 e a unificación alemana de 1990, a caída do "telón" de aceiro, a perda de competitividade de Italia e Reino Unido con índices de inflación superiores ós dos seus socios, a relaxación da política monetaria, etc. Non existe acordo sobre as causas, o que si parece que queda claro é que nun contorno de alta mobilidade de capitais, resulta practicamente imposible a viabilidade dun réxime de cambios fixos sen unha verdadeira coordinación monetaria. 

---

O calendario de Madrid

No avance cara a UEM, e a partir das disposicións do Tratado de Maastricht, o Consello Europeo celebrado en Madrid en decembro de 1995 adoptou as prescricións definitivas para a terceira fase da UEM (o que se coñece como o calendario de Madrid) coas súas tres etapas sucesivas -A, B e C- que cobren desde o 1 de xaneiro de 1998 ó 30 de xuño de 2002. No Consello de Madrid tamén se acordou, a iniciativa de Alemaña, o cambio de denominación da moeda común, pasando a denominarse euro no lugar de ecu.

O Consello Europeo volveu confirmar en Florencia, en xuño de 1996, que a terceira fase da UEM comezaría o 1 de xaneiro de 1999, tal e como se acordou no Consello Europeo de Madrid. Con relación á UEM adoptáronse os seguintes acordos: 

• Confirmación do inicio da terceira fase o 1 de xaneiro de 1999. 
• Realización dos traballos preparatorios para a creación dun Mecanismo de Tipos de Cambio 2 (MTC2 ou SME2), que regule as relacións entre o euro e as moedas dos Estados membros da UE que non participen na UEM. 
• Realización dos traballos preparatorios sobre a estabilidade presupostaria na terceira fase.

O Consello Europeo celebrado en decembro de 1996 en Dublín aclara que a terceira fase non podería comezar antes do 1 de xaneiro de 1999 dado que é necesaria unha maior converxencia entre os países europeos. Con relación á UEM acadáronse acordos non definitivos sobre: 

• A nova estructura do Mecanismo de Tipos de Cambio-2. 
• O detalle do proxecto de Regulamento sobre o réxime legal do euro en dous regulamentos: 
  1. Regulamento sobre determinadas disposicións tocante á introducción do euro. 
  2. Regulamento sobre a introducción do euro. 
• Os principios e principais elementos do Pacto de Estabilidade e Crecemento. 
• Ínstase a intensificar os preparativos da UEM para o seu inicio o 1.01.1999. 
• Fíxase que a avaliación respecto do nivel de cumprimento dos criterios de converxencia polos Estados membros efectuarase o antes que sexa posible no ano 1998.

Tamén en decembro de 1996, o IME decide os marcos reguladores, organizativo e loxístico, do Banco Central Europeo e do Sistema Europeo de Bancos Centrais, preparándose a lexislación tocante á introducción da moeda única. 

---

O Cumio de Amsterdam

O cumio celebrado en Amsterdam o 16 e 17 de xuño de 1997 tiña como un dos seus obxectivos dar credibilidade ó euro aprobando o chamado pacto de estabilidade e crecemento. Este pacto era previsible con base ó art. 104 C.2 do Tratado de Maastricht, e foi inicialmente proposto polos alemáns, producíndose a partir desta proposta longas negociacións, ata que por fin, os ministros de Economía e os xefes de Goberno dos quince puxéronse de acordo en Dublín o sábado 14 de decembro de 1996, comprometéndose a non tolerar un déficit maior do 3% do PIB. 

En datas previas ó cumio, Francia e Alemaña puxeron en perigo o acordo precedente. Por un lado, os alemáns sostiñan o cumprimento inflexible do 3% do déficit respecto ó PIB; o ministro de Finanzas alemán, Teo Waigel, chegou incluso a afirmar que se non se asinaba o pacto de estabilidade, é dicir, un plan polo que os países do euro debían manterse dentro dun axuste presupostario permanente baixo pena de sanción, Alemaña non entraría na moeda única. 

Convén aclarar que a postura alemana derivaba das frustracións sufridas en Maastricht na que ningunha das súas propostas para unha maior integración política ou un maior protagonismo do Parlamento Europeo foron aceptadas. Da ambiciosa visión do chanceler Helmut Kohl, unha Europa unida, quedou en só unha unión monetaria. En 1992, cando se asinou o Tratado de Maastricht, xa podía preverse que Alemaña tería dificultades co seu déficit e débeda pública.

Por decisións políticas tanto o Goberno como o Parlamento decidiran que o financiamento cara a ex-RDA viría por vía da débeda pública. En principio, este feito debía dificultar a converxencia descrita en Maastricht pero dadas as favorables perspectivas económicas non se considerou conveniente informar á opinión pública alemana sobre estes detalles. Sen embargo, a crise de principios dos noventa rematou chegando a Europa e con ela a opinión pública alemana comezou a desconfiar da nova moeda. A única maneira de dar confianza era a de manter a inflexibilidade no cumprimento dos criterios económicos e soster que Alemaña non faría concesións presupostarias para capítulos sociais. 

Pola súa parte, os franceses, liderados por Lionel Jospin, afrontaban o cumio baixo o lema "construír Europa sen destruír Francia", este contrario ó Pacto, pensaba que para que fose aceptable a construcción dunha Europa económica debía acompañarse dunha Europa social.

Hai que ter presente que nas semanas anteriores ó cumio de Amsterdam o resultado das eleccións francesas e a demanda do novo primeiro ministro francés de ter unha Unión Europea máis próxima ós intereses dos cidadáns, especialmente referido ó emprego, engadiu dúbidas sobre o Pacto de Estabilidade e sobre o proxecto europeo en si mesmo. Para os mercados financeiros era inviable unha moeda europea sen que participasen Francia e Alemaña. 

En Amsterdam acéptase o Pacto de Estabilidade e Crecemento acordado no cumio de Dublín en canto ás regras de límite de déficit excesivo na terceira fase da UEM e recóllese o obxectivo de enfatizar na promoción de emprego nun capítulo específico. 

O Tratado de Amsterdam recolle a prioridade de aproximar a Unión Europea á preocupación dos cidadáns europeos, chegando a acordos sobre temas como a seguridade, o emprego, a política exterior, a defensa, e a lexitimidade das institucións europeas. 

Este Tratado contén catro obxectivos básicos: 

• facer do emprego e dos dereitos dos cidadáns o eixe da Unión; 
• suprimir os últimos obstáculos á libre circulación e reforzar a seguridade; 
• facer que a voz de Europa transcenda mellor ó mundo; e 
• facer máis eficaz o armazón institucional da Unión co obxectivo da próxima ampliación.

En canto ás actuacións sobre o emprego, se ben o Tratado recoñece que son os Estados Membros os que teñen a responsabilidade principal, tamén proclama a necesidade de consensuar uns obxectivos comúns a nivel europeo en materia de emprego. Concretamente, co Tratado de Amsterdam, os gobernos de cada Estado comprométense a orientar as súas políticas de emprego en consonancia coa política económica da Comunidade, a promover unha man de obra cualificada capaz de adaptarse ós cambios económicos, e a crear un sistema de vixilancia multilateral das políticas nacionais. Outro aspecto a desenvolver en canto á política social é a de compaxinar a flexibilidade do mercado laboral coa seguridade do emprego.

Respecto do obxectivo de suprimir os últimos obstáculos á libre circulación e reforzar os medios para garantir a seguridade, co Tratado de Amsterdam os asuntos de xustiza e interior sométense ás regras comunitarias. Ademais o espacio de Schengen intégrase na Unión, xa creado en 1990 por Alemaña, Francia e os países do Benelux, co obxecto de suprimir os controis fronteirizos nas estradas e os aeroportos.

O novo Tratado propón actuar unidos para transmitir cunha soa voz a sensibilidade de Europa ante determinados acontecementos internacionais. Para iso propón máis medios para defender os intereses económicos da Unión nos mercados novos como a propiedade intelectual e os servicios, propón fixar marcos estratéxicos comúns en materia de política exterior e de seguridade. Ademais créase unha célula de especialistas co fin de vixiar o desenvolvemento de determinados acontecementos internacionais e os seus posibles efectos sobre a Unión, facilitando ó Consello a adopción rápida de decisións. Por último, propón afondar na creación dunha identidade europea de seguridade e de defensa.

Finalmente, este Tratado propón adaptar as estructuras institucionais europeas para mellorar o seu funcionamento ante a futura ampliación; así, en materia de lexislación o Parlamento e o Consello pasan a decidir conxuntamente situando a ámbolos dous en igualdade de condicións.

Ademais, en previsión da próxima ampliación, o Consello estende a posibilidade de adoptar decisións por maioría cualificada a novos ámbitos de actuación pública. Tamén, aléntase unha maior participación dos parlamentos nacionais nos asuntos da Unión. Por outro lado, inclúese a noción de avance a distintas velocidades, o chamado principio de flexibilidade refiríndose á posibilidade de que un certo número de Estados Membros coopere en ámbitos específicos dentro do marco institucional da Unión. Por último, prevese un cambio no peso relativo dos estados membros nas distintas institucións co fin de facilitar o funcionamento da engranaxe institucional europea.

En detalle, con relación á UEM en Amsterdam adoptáronse os seguintes acordos: 

• Resolución pola que se establece o firme compromiso dos Estados membros coa execución do Pacto de Estabilidade e Crecemento. 
• Acordo sobre os dous Regulamentos que fixan un marco de vixilancia multilateral, con obrigas para todos os Estados da UE, incluso os que non participan na área do euro. 
• Resolución sobre os principios e elementos fundamentais do novo Mecanismo de Tipos de Cambio (MTC2). 
• Acordo completo cos dous regulamentos que constitúen o marco xurídico do euro. 
• Respaldo á elección do deseño das moedas fraccionarias do euro. 

---

Os tres días de maio (o cumio de Bruxelas)

No Consello Europeo celebrado en Bruxelas os días 1 a 3 de maio decídese que países ían formar parte inicialmente da unión monetaria:

Quedan inicialmente fóra: Dinamarca, Gran Bretaña, Grecia e Suecia

O Consello Europeo recomenda os nomeamentos de: 

Win DUISEMBERGER, presidente do BCE por unha duración de oito anos. 

Christian NOYER, vicepresidente por unha duración de catro anos. 

Otmar ISSING (alemán, duración oito anos), 

Tommaso PADOA SCHIOPPA (italiano, duración 5 anos), 

Eugenio DOMINGO SOLANS (español, duración 6 anos) e, 

Sirkka HÄMÄLÄIEN (finlandesa, duración 5 anos), membros do comité directivo.

Estes nomeamentos sométense á decisión dos gobernos dos Estados membros a nivel dos xefes de Estado ou de goberno dos países partícipes na UEM, trala previa consulta ó Parlamento Europeo e ó Consello do IME.

No ECOFIN previo a este Consello Europeo fíxanse as paridades bilaterais das moedas partícipes, que se utilizarán, no seu día, para a fixación das taxas de conversión irrevogables destas moedas na UEM respecto do EURO.

Adóptanse por unanimidade a regulación da denominación e das especificacións técnicas das moedas do euro.

Reafírmase o compromiso dos gobernos na estabilidade e o saneamento das finanzas públicas e de reforzamento dos mecanismos de vixilancia sobre os presupostos nacionais e sobre a coordinación das políticas económicas.

O Consello da Unión Europea na súa reunión do 31 de decembro de 1998 aproba de forma definitiva os tipos de conversión entre o euro e as distintas moedas nacionais dos Estados membros participantes da Unión Monetaria. Este acordo, que se reflicte no Regulamento núm. 2866/98, publicado no Diario Oficial das CE, serie L núm. 359 de 31 de decembro, é o seguinte:

Por decisión do Consello do 19 de xuño de 2000 (publicada no DOCE serie L, núm. 167 de 7 de xullo), Grecia forma parte da UEM dende o 1 de xaneiro do 2001, e a súa moeda, a dracma, ten a equivalencia de 1 EUR = 340.750 GRD.

---

A evolución española

Actualmente España está plenamente integrada na Unión Europea e participa como membro fundador da unión económica e monetaria. Pero esta situación que parece normal, non foi precisamente a norma ó longo da nosa historia económica. A norma, polo contrario, foi o distanciamento entre a evolución do noso país e os países do noso contorno, dos que, en xeral, nos mantiñamos aillados. Por un tortuoso e lento camiño transitouse do aillamento secular á plena integración. 

En 1808, durante a guerra de Independencia, acuñou José Bonaparte a primeira peseta. 

Ata a primeira metade do século XIX existían en España moedas de épocas e sistemas diferentes: convivían moedas da época romana como o sesteiro con reais, onzas, duros, pesos, marabedís e pesetas.

En 1868, en concreto o 19 de outubro, o xeneral Serrano promulga un decreto de reforma polo que a peseta se convertía en moeda oficial e única nos territorios españois, coa mesma lei e peso que o franco francés. A peseta dividíase en 100 céntimos (de 10, 5, 2 e 1) e moedas de prata de 5 pesetas (tamén chamado duro).

No deseño destas moedas intervén como responsable gravador da Casa da Moeda o italiano Luis Marchioni. 

En 1874 retírase o privilexio de emisión de moeda ós bancos privados. Con Alfonso XII aparecen as moedas de 5 e 10 céntimos coñecidas como patacos. 

Durante o século XIX e primeiro tercio do século XX, España non puido adherirse ó patrón ouro, aceptado entón como sistema monetario internacional polos países relevantes da época. A tardía incorporación española ós movementos europeos de modernización económica coincide coa quebra ferroviaria de 1866 que provoca unha grave crise económica no noso país. 

Rematada a guerra civil, era impensable que o noso país (aillado por razóns políticas da toma de decisións a nivel internacional, quedou á marxe das reunións internacionais das que naceron a cooperación económica no ámbito mundial e europeo) participase nas tarefas de cooperación internacional, sen realizar un cambio profundo tanto nas súas políticas como nas súas condicións económicas de aillamento, caracterizadas pola inflación (como procedemento para financiar o desenvolvemento), a protección (como método para manter a nosa producción á marxe da competencia internacional) e un forte intervencionismo estatal. 

A mediados dos cincuenta, o apoio arxentino con Perón e os sucesivos convenios cos EUA mantiveron a economía nacional, pero non paliaron a continuada perda das reservas internacionais. O modelo autárquico estaba definitivamente esgotado. 

A necesidade de estabilizar a economía e liberalizala buscando a eficacia nun mellor funcionamento dos mercados, rompendo co aillamento, produciuse a fins dos cincuenta. Un lustro despois dos convenios cos EUA, de 1953, iniciáronse procesos de cambio, aínda que con moitas trabas de carácter político, xa que se pensaba que unha apertura económica podería conducir cara unha inevitable liberalización política. O movemento liberalizador viña empurrado polo comezo do turismo e a afluencia de recursos provenientes da emigración. Iníciase nestes anos unha etapa de tecnocracia e crecemento económico orientada a limitar o gasto público, liberalizar o comercio exterior, ordenar a banca e favorecer os investimentos estranxeiros. 

En 1959 aprobouse o Plan de estabilización e de liberalización co respaldo do Fondo Monetario e da OECE (organización europea de cooperación económica). É nestes anos cando se produce a progresiva incorporación española ós organismos internacionais: 

1955: incorporación á ONU. 

1958: incorporación ó Fondo Monetario Internacional e ó Banco Mundial. 

1959, incorporación á OECE, precedente da OCDE (organización de cooperación e desenvolvemento económico). 

1963: incorporación ó GATT, precedente da recente OMC.

A tarefa de integración europea foi máis complicada. Co grave atranco da homologación política, o achegamento español á CEE prodúcese máis por necesidade que por vontade real: os avances experimentados en política agrícola na Europa dos seis poñían en perigo as exportacións españolas e, ademais, a solicitude de ingreso do Reino Unido podía agravar o aillamento español. A primeira tentativa de achegamento serio prodúcese o 9 de febreiro de 1962 coa solicitude formal "da apertura de negociacións con obxecto de examinar a posibilidade de vinculación do meu país coa CEE" realizada polo daquela ministro de AAEE Fernando María Castiella. A solicitude gardouse no caixón de arquivos. En 1964 insístese de novo no tema. 

Entre 1964 e 1965 propúxoselle ó goberno español por parte de Bruxelas un acordo comercial que se rexeitou. En 1967, cinco anos despois da primeira solicitude, comezou unha verdadeira negociación. En 1970, en Luxemburgo, asínase un "acordo preferente" con indubidables vantaxes para España, que sen embargo pouco difería dos asinados pola Comunidade con Túnez, Marrocos ou Israel. Este feito presentouse á opinión pública española como un primeiro paso no proceso de aceptación do noso país no círculo europeo. 

A transición á democracia é punto de partida clave para o achegamento en serio do noso país á CEE. Despois de sete anos de negociacións, aínda que realmente serias foron catro de 1982 a 1985, o 12 de xuño de 1985 asínase o Tratado de Adhesión. España incorporábase á Comunidade como membro de pleno dereito o 1 de xaneiro de 1986, é dicir, con 29 anos de atraso. Desde esa data, España participa activamente no movemento europeísta. 

En xuño de 1989, España entra a participar no mecanismo de cambios do Sistema Monetario Europeo (cunha marxe de fluctuación dun +-6%), con dez anos de atraso. Ata esa data, a peseta fluctuaba libremente. En 1992 prodúcese a convulsión monetaria en Europa, que provoca sucesivas desvalorizacións da peseta. 

En 1995 inícianse os plans de axuste económico para tratar de incorporar ó noso país na Unión Económica Monetaria. 

En 1997, nun período de certo optimismo monetario, créase por Real decreto 363/97 a Comisión Interministerial para a Coordinación de Actividades de Introducción do Euro, desempeñando a Presidencia o Ministro de Economía e Facenda e a Secretaría o Director Xeral do Tesouro e Política Financeira. En decembro dese mesmo ano apróbase o Plan Nacional de Transición ó Euro. 

En maio de 1998, no Cumio Europeo de Bruxelas, dáse a conformidade para que España entre a formar parte da Unión Monetaria o 1 de xaneiro de 1999. 

O 31 de decembro de 1998 determínase que a nova moeda europea, o euro, equivalla a 166,386 pesetas 

Como se indicou, hoxe en día a nosa economía está plenamente integrada. España forma parte de todos os organismos económicos internacionais, incluída a UE e a UEM. Pero, como quedou reflectido, non sempre foi así e o camiño non sempre foi fácil. Porque a adaptación necesaria para incorporarse á comunidade internacional e para cumprir as esixencias comunitarias, debeu facerse no marco dunha economía internacional, sometida a cambios profundos e rápidos como consecuencia dos avances do proceso de globalización, ó que ninguén hoxe pode subtraerse. 

18.04.1951. Asínase o Tratado de París polo que se constitúe a CECA (Comunidade Europea do Carbón e do Aceiro) integrada por seis países: Francia, Alemaña, Bélxica, Holanda, Luxemburgo e Italia.

25.03.1957. Asínanse en Roma os Tratados constitutivos da CEE (Comunidade Económica Europea) e CEEA (Comunidade Europea da Enerxía Atómica).

30.07.1962. Entra en vigor a política agraria común (PAC).

01.07.1967. Vixencia do Tratado de Fusión dos Executivos das tres Comunidades Europeas, asinado en abril de 1965, polo que se constitúe un Consello e unha Comisión únicas.

01.07.1968. Ponse en práctica a Unión Alfandegueira: as mercadorías circulan na Comunidade Económica Europea sen ningún tipo de limitación e sen pagar dereitos de alfándegas. Créase un arancel exterior común.

01.12.1969. Cumio Europeo da Haia: acorda a elaboración dun plan por etapas con vistas á creación dunha unión económica e monetaria.

01.10.1970. Presentación do Plan Werner: precedente básico do Plan Delors, propoñía a consecución dunha unión económica e monetaria europea en etapas sucesivas.

30.12.1970. Os Estados membros poñen en práctica unha política comercial común.

24.04.1972. Créase a Serpe Monetaria Europea: os Estados membros deciden limitar as marxes de fluctuación das moedas europeas, entre elas e con respecto ó dólar. 

01.04.1973. Fúndase o FECOM (Fondo Europeo de Cooperación Monetaria) encargado de prestar apoio ós países comunitarios no marco das súas operacións financeiras.

13.03.1979. Comeza a andar o Sistema Monetario Europeo. Establécese un sistema de cambios fixo con bandas de fluctuación. Institúese o ECU (Unidade de Conta Europeo).

07.10.1979. Primeira elección por sufraxio universal dos catrocentos dez membros do Parlamento Europeo.

01.07.1987. Iníciase a Acta única Europea, asinada en Luxemburgo o 18.02.1986.

01.06.1988. Cumio de Hannover: confíase a un comité de expertos, presididos por Jacques Delors, a tarefa de estudiar e propoñer as etapas para levar a cabo a UEM.

13.04.1989. Presentación do Plan Delors.

26.06.1989. Cumio de Madrid: debátese o Plan Delors e tómase a decisión de ir progresivamente a unha unión monetaria. 

01.07.1990. Iníciase a primeira fase da UEM. Nesta etapa suprímense, con escasas excepcións, todas as restriccións á circulación de diñeiro e capitais entre os Estados membros, intensifícase a coordinación e supervisión conxunta da política económica deles, así como a colaboración dos Bancos Centrais co Comité de Gobernadores de Bancos Centrais.

07.02.1992. Cumio de Maastricht: conságrase o proceso de consecución da moeda única europea seguindo o modelo propugnado no Plan Delors.

01.01.1993. Plena realización do Mercado Único: libre circulación de mercadorías, persoas, capitais e servicios.

01.11.1993. Fíxase a composición da cesta do ECU (España, asignado o 5,3%). Entra en vigor o Tratado da Unión Europea ou Tratado de Maastricht. Comeza a segunda fase da UEM.

01.01.1994. Nace o Instituto Monetario Europeo (IME). Refórzase a coordinación das políticas económicas a escala europea. Comeza a loita contra os déficits excesivos e a política de converxencia económica dos Estados membros.

31.05.1995. A Comisión adopta o Libro Verde sobre a moeda única, que establece o programa da transición á dita moeda.

16.12.1995. Consello Europeo de Madrid: acordo sobre o nome da moeda única, euro. Fíxase o programa de introducción ó euro e o calendario de transición á moeda única.

21.06.1996. Consello Europeo de Florencia: confírmase que a terceira fase da UEM iniciarase o 1 de xaneiro de 1999.

13.12.1996. Consello Europeo de Dublín: intensifícanse os preparativos para o inicio da terceira fase da UEM. Apróbase o Pacto de Estabilidade e Crecemento.

31.12.1996. O IME decide os marcos reguladores, organizativo e loxístico, do Banco Central Europeo e do Sistema Europeo de Bancos Centrais. Prepárase a lexislación tocante á introducción da moeda única.

16.07.1997. Cumio de Amsterdam: acordo político sobre un novo Tratado para Europa. Compromiso para o estricto cumprimento do Pacto de Estabilidade.

01.05.1998. Consello Europeo en Bruxelas: decídense os once países que inicialmente formarán parte da UEM. Noméanse os membros do Comité Executivo do Banco Central Europeo: o holandés Win Duisemberger será o seu primeiro presidente.

31.12.1998. O Consello da Unión Europea aproba de forma definitiva os tipos de conversión entre o euro e as distintas moedas nacionais dos Estados membros participantes da Unión Monetaria. 1 Euro = 166,386 Pta. 

---

A transición cara a moeda única

Dos modelos presentados para o paso á moeda única, decantáronse, fundamentalmente, dúas posturas: a economicista, sustentada principalmente por Alemaña, que consideraba que antes do paso á moeda única era necesaria unha harmonización económica e lexislativa entre os Estados membros (marcha lenta); e a monetarista, sostida por Francia, que avogaba por un paso rápido á moeda única, mediante a creación dunha institución monetaria que establecese os criterios económicos que debían seguir os Estados membros.

O modelo sancionado en Maastricht achégase á postura economicista. No Tratado da Unión Europea articúlase a transición en tres etapas:

---

A adopción do euro

O 1 de xaneiro de 1999 o euro convértese na nova moeda de 11 Estados membros e introdúcese unha nova política monetaria única baixo a autoridade do BCE, comezando a terceira e última etapa da Unión Monetaria.
Legalmente, as divisas nacionais participantes deixan de existir e convértense en "subdivisións non decimais" do euro.
Os mercados financeiros da euro área cambian ao euro, incluíndo o cambio estranxeiro, os mercados de obrigacións e accións.
O período de tres anos de introdución de moedas e billetes de euro comeza, co principio de "non compulsión, non prohibición" que significa que as persoas e empresas teñen liberdade para levar a cabo transaccións en euros, pero non están obrigados a facelo.

O 20 de xuño de 2000 elabórase a Decisión sobre a inclusión de Grecia na euro área

O Cumio de xefes de Estado e de Goberno no Consello Europeo de Feira decidiu que Grecia cumprira os criterios de converxencia e que se incorporaría ao euro dende xaneiro de 2001. Tamén se anunciou o tipo de conversión do dracma grego ao euro.

O 28 de setembro de 2000 o referendo danés rexeita a inclusión na euro área

Os daneses votan non á adopción do euro nun referendo nacional sobre a pertenza á moeda única. Setembro de 2001: Precirculación e distribución de billetes e moedas de euro. Aínda que non entran legalmente en circulación, os primeros billetes e moedas de euro son distribuídos aos bancos e oficinas de correos.

O 1 de xaneiro de 2002 os billetes e moedas de euro entran en circulación

Ao redor de 7.80 millóns de billetes de euro e 40.000 millóns de moedas, aproxi-madamente, 144.000 millóns de €, poñen en circulación os bancos centrais dos 12 países da eurozona.
O 28 de febreiro de 2002: retirada das divisas nacionais. A data definitiva para o final do status legal das divisas nacionais durante o período de cambio (dependendo dos calendarios dos plans nacionais de cambio), significa a retirada definitiva da circulación das divisas nacionais.

O 14 de setembro de 2003 prodúcese o referendo sobre a pertenza á zona euro de Suecia.
Suecia vota contra a adhesión á zona euro

A terceira etapa iníciase o 1 de xaneiro de 1999. Nesta etapa fíxanse de forma irrevocábel os tipos de cambio ao cal o euro substitúe as moedas nacionais e exercitan plenamente as súas funcións o SEBC e o BCE.

---

Ampliación da zona euro

O 1 de xaneiro de 2004 adhírense 10 novos Estados membros á zona euro (República Checa, Estonia, Chipre, Letonia, Lituania, Hungría, Malta, Polonia, Eslovenia e Eslovaquia).

Bulgaria e Romanía adhírense á UE o 1 de xaneiro de 2007. A eventual adopción dunha moeda única forma parte dun dos requisitos estabelecidos no tratado.

Estes países, non obstante, introducirán o euro tan pronto como cumpran as condicións necesarias (especialmente os criterios de converxencia de Maastricht) como estabelece o artigo 122.2 do Tratado da Comunidade Europea.

Eslovenia foi o primeiro Estado membro que forma parte dos novos países adheridos en 2004, que cumpriu todos os criterios de converxencia e estaba, por tanto, habilitado para adoptar o euro. Os billetes e moedas entraron en circulación en Eslovenia o 1 de xaneiro de 2007.
O 1 de xaneiro do 2011 Estonia adopta como moeda o euro, sendo o último dos países en facelo e sumando xa 17.

 

---