UEM

A transición cara a moeda única: etapas da UEM.

O modelo sancionado no Tratado de Maastricht, TUE, articula a transición á Unión Económica e Monetaria en tres etapas. Se nos atemos ao disposto fundamentalmente nos artigos 109E-2, 109E-1, 109J-4 e 109K poden configurarse da seguinte forma:
ETAPA 1: do 1 de xullo de 1990 ao 31 de decembro de 1993

Os Estados membros deben adoptar as decisións necesarias para a consecución da libre circulación de persoas, mercadorías, servizos e capitais.

Plena realización do mercado interior.

Os Estados membros deben elaborar plans de converxencia: aprobar, se é necesario, programas plurianuais destinados a garantir a converxencia duradeira que se considera necesaria para a realización da Unión Económica e Monetaria, en particular no que se refire á estabilidade de prezos e a solidez das finanzas públicas.
O Consello, baseándose nun informe da Comisión, avalía os progresos realizados en materia de converxencia económica e monetaria, en particular respecto da estabilidade de prezos e da solidez das finanzas públicas, así como o progreso realizado na aplicación da lexislación comunitaria sobre o mercado interior.
ETAPA 2: do 1 de xaneiro de 1994 ao 31 de decembro de 1998

Realízanse as reformas legais e institucionais necesarias cara a configuración da Unión Económica e Monetaria;
Prohibición de financiamento privilexiado dos sectores públicos;
Evitación de déficits públicos excesivos;
Creación do Instituto Monetario Europeo (IME), que para preparar a terceira fase:

elabora os instrumentos e os procedementos necesarios para executar na terceira fase a política monetaria única;
fomenta, cando for necesario, a harmonización das normas e prácticas que regulan a recompilación, compilación e difusión de estatísticas no ámbito da súa competencia;
prepara a regulamentación das operacións que deben levar a cabo os bancos centrais nacionais no marco do SEBC;
promove a eficacia dos pagamentos transfronteirizos;
supervisa a preparación técnica dos billetes en euros;
especifica o marco normativo, de organización e loxístico necesario para que o SEBC desempeñe as súas funcións na terceira fase;
creación dun Sistema Europeo de Bancos Centrais (SEBC) e dun Banco Central Europeo (BCE);
O Consello decide se unha maioría de Estados membros cumpre as condicións necesarias para a adopción da moeda única e se resulta apropiado que a Comunidade inicie a terceira etapa (o Consello de Madrid de 1995 decidiu o inicio desta etapa o 1 de xaneiro de 1999).
ETAPA 3: 1 de xaneiro de 1999

O 31 de decembro de 1998 o Consello, por unanimidade dos Estados membros non acollidos a unha excepción, por proposta da Comisión e despois da consulta ao BCE, adopta os tipos de conversión aos que quedan irremediabelmente fixadas as moedas respectivas dos Estados membros e o tipo irrevogabelmente fixo ao cal o euro substitúe as ditas moedas e se converte nunha moeda en sentido propio; tamén adopta as medidas necesarias para a rápida introdución do euro como moeda única.
Comezan a exercer plenamente as súas funcións o SEBC e o BCE, que substitúe ao IME.

A culminación da unión monetaria

O Consello Europeo celebrado en Madrid os días 15 e 16 de decembro de 1995, inclinouse por un escenario en tres fases para a introdución da moeda única. De acordo co devandito escenario, a UEM iníciase o 1 de xaneiro de 1999, momento no que o euro se converte na moeda única da unión monetaria. Durante un período transitorio de tres anos (1999-2001), as vellas moedas nacionais seguen circulando como subunidades do euro; durante este período, os axentes económicos poden usar o euro se o desexar, pero ninguén está obrigado a facelo. Na cuarta das conclusións do dito Consello especifícase:

"Unha minuciosa preparación técnica do paso á 3ª fase é necesaria para eliminar incertezas e para contribuír a unha maior aceptación pública da moeda. O escenario de referencia presentado seguidamente foi definido en consulta coa Comisión e o IME, e utilizou o Libro Verde da Comisión e o informe do IME sobre o paso á moeda única. O escenario axústase ao calendario, procedementos e criterios estabelecidos no Tratado; proporciona transparencia, reforza a credibilidade, e subliña o carácter irreversíbel do proceso. O escenario é tecnicamente viábel e aspira a proporcionar a necesaria seguridade xurídica, minimizar os custos de axuste e evitar distorsións na competencia. O escenario, cando anuncia medidas concretas deben tomarse segundo un calendario claro, e ofrécelles aos usuarios do diñeiro a información necesaria para adaptarse á introdución da moeda única."
O esquema de calendario de actividades para a introdución da moeda única sería o seguinte:
Fase A: posta en marcha da UEM.

Duración: 1 ano.
Comezo: principios de 1998.
Actividades que se van realizar:

listaxe de Estados membros participantes.
implantación do SEBC e do BCE
axilización dos preparativos e aplicación dunha serie de medidas adoptadas previamente:

fabricación de moedas e billetes.
adopción do marco xurídico completo.
estrutura reitora nacional.
programa comunitario de transición bancaria e financeira.

Fase B: comezo da UEM.

Duración: 3 anos.
Comezo: 1 de xaneiro de 1999
Actividades que se van realizar:

fixación dos tipos de cambio.
conversión do euro en moeda de pleno dereito.
o BCE dirixe a política monetaria única e a política cambiaria en euros.
os mercados interbancarios, monetarios, de capitais e de cambios funcionan en euros.
emisión de débeda pública en euros.
sistemas de pagamentos por xunto en euros.
os bancos e institucións financeiras continúan coa transición.
os operadores públicos e privados distintos dos bancos efectúan a transición segundo e cando lles conveña.

Fase C: plena introdución da moeda única

Duración: 6 meses.
Comezo: 1 de xaneiro de 2002
Actividades que se van realizar:

introdución de billetes e moedas en euros
remate da transición por parte dos bancos
circulación do euro
retíranse da circulación os billetes e moedas nacionais
os operadores públicos e privados rematan a transición

A posta en marcha da UEM.
1. Os criterios de converxencia.

Para a viabilidade da UEM considerouse necesario un "alto grao de converxencia sostíbel" entre as economías que interveñen. En consecuencia, supeditouse o acceso dos países comunitarios da UEM ao cumprimento dos denominados criterios de converxencia estabelecidos no Tratado da Unión Europea.

En concreto, é no art. 109 J do TUE e máis particularmente no Protocolo 6º onde se concretan os criterios de converxencia básicos:

Estabilidade de prezos.
O criterio relativo á estabilidade de prezos contemplado no primeiro guión do apartado 1 do artigo 109 J do Tratado enténdese no sentido de que os Estados membros deben ter un comportamento de prezos sostible e unha taxa media de inflación, observada durante un período dun ano antes do exame, que non exceda en máis dun 1,5 % a de, como máximo, os tres Estados membros con mellor comportamento en materia de estabilidade de prezos. A inflación mídese utilizando o índice de prezos ó consumo (IPC) sobre unha base comparable, tendo en conta as diferenzas nas definicións nacionais.
O criterio relativo á situación do orzamento público, contemplado no segundo guión do apartado 1 do artigo 109 J do Tratado, enténdese no senso de que, no momento do exame, o Estado membro de que se trate non sexa obxecto dunha decisión do Consello conforme ao apartado 6 do artigo 104 C do Tratado, tocante á existencia dun déficit excesivo no citado Estado membro.
O art. 104 C determina que os Estados membros deben evitar déficits públicos excesivos. A Comisión supervisa a evolución da situación orzamentaria e do nivel de endebedamento público dos Estados membros co fin de detectar erros manifestos. En particular, examina a observación da disciplina orzamentaria atendendo aos dous criterios seguintes:
a) se a proporción entre o déficit público previsto ou real e o produto interior bruto excede un valor de referencia, polo menos que a proporción descenda substancial e continuadamente e chegue a un nivel que se aproxime ao valor de referencia; ou que o valor de referencia se exceda só excepcional e temporalmente, e a proporción se manteña próxima ao valor de referencia (3% segundo o Protocolo 5º);
b) se a proporción entre a débeda pública e o produto interior bruto excede un valor de referencia, a menos que a proporción diminúa suficientemente e se aproxime a un ritmo satisfactorio ao valor de referencia (60% segundo o Protocolo 5ª).

Participación no Sistema Monetario Europeo.
O criterio relativo á participación no Mecanismo de Tipo de Cambio do Sistema Monetario Europeo, contemplado no terceiro guión do apartado 1 do artigo 109 J do Tratado, enténdese no senso de que os Estados membros deben observar, sen tensións graves e durante polo menos os dous anos anteriores ao exame, as marxes normais de flutuación dispostas polo Mecanismo de Tipo de Cambio do Sistema Monetario Europeo. En particular, non desvaloricen, durante o mesmo período, por iniciativa propia, o tipo central bilateral da súa moeda respecto da de ningún outro Estado membro.

Tipos de interese.
O criterio relativo á converxencia dos tipos de interese, contemplado no cuarto guión do apartado 1 do artigo 109 J do Tratado, enténdese no senso de que, observados durante un período dun ano antes do exame, os Estados membros teñan un tipo medio de interese nominal a longo prazo que non exceda en máis dun 2 % o de, como máximo, os tres Estados membros con mellor comportamento en materia de estabilidade de prezos. Os tipos de interese mídense con referencia aos bonos do Estado a longo prazo ou outros valores comparábeis, tendo en conta as diferenzas nas definicións nacionais.

Compatibilidade lexislativa.
Cada un dos Estados membros ten que velar para que a súa lexislación nacional, incluídos os Estatutos do seu Banco Central Nacional, sexa compatíbel co Tratado da Unión Europea e cos Estatutos do SEBC.

2. Por que dos criterios de converxencia?.

O Tratado da UE concibiu a unión monetaria con bases sólidas e precisas. Para resultar críbel sólida a Unión Monetaria unicamente debe agrupar a países con boa xestión económica. Por iso, os Estados membros comprometéronse a mellorar a situación das súas economías, co obxecto de aliñalas verbo dos países con mellores resultados. É a idea da converxencia.
Para xulgar se o grao de converxencia é suficiente, o TUE precisa as normas de boa xestión que han de seguirse: os criterios de converxencia.

Unha moeda única sólida esixe que os criterios determinados se cumpran escrupulosamente, pero non só para entrar na "terceira fase", senón tamén para seguir participando na Unión Monetaria de maneira continuada. O TUE prevé procedementos de control que poderían, no seu caso, conducir a fortes sancións financeiras e contempla que sexan as forzas de mercado as que sirvan de acicate aos Estados membros que quedan atrasados.
O Banco de España no seu "Informe sobre a converxencia" de marzo de 1998 indica textualmente: "Os criterios de converxencia estabelecéronse no TUE para garantir unhas condicións macroeconómicas harmonizadas entre os países que adoptasen a moeda europea; esta harmonía facilitaría a adopción de políticas comúns e evitaría que os desequilibrios dalgúns países puidesen afectar negativamente á estabilidade da área, tanto polo seu impacto sobre eles mesmos -xa que, ao non acadar unha converxencia suficiente, non estarían en condicións de asumir a política monetaria común senón con custos moi elevados- como polo risco de contaxio sobre os demais. Deseñáronse, con este propósito, uns criterios esixentes, definidos dunha maneira minuciosa, para garantir un tratamento equitativo de todos os países. Non obstante a súa precisa definición, incorporáronse no Tratado certas marxes de flexibilidade na valoración do cumprimento dalgúns criterios, singularmente no eido fiscal, para acomodar desenvolvementos inesperados que puidesen esixir algunha interpretación. Como é ben sabido, as variábeis principais mediante as que se avalía a converxencia son a taxa de inflación, os tipos de interese a longo prazo, o tipo de cambio e as finanzas públicas."
3. Que ocorre se se incumpren os criterios de converxencia?.

A moeda única é un obxectivo común para todos os Estados europeos. Máis tarde ou máis cedo a súa existencia estenderase polo conxunto do mercado único. Este obxectivo será aplicábel, mesmo, para os novos Estados membros.
O TUE prevé o suposto de que chegado o momento do paso á UEM algún Estado membro non acade o grao de converxencia necesario, estaelecendo diferentes ritmos de integración. Desta maneira, os Estados membros que inicialmente queden fóra seguirán participando plenamente en todos os procedementos relativos á UEM coa finalidade de facilitar a súa futura adhesión. Esta é a filosofía que se desprende dos textos normativos; así, no parágrafo 2 do art. 103 do TUE declárase que "os Estados membros considerarán as súas políticas económicas como unha cuestión de interese común e será coordinada no seo do Consello (...)", e no parágrafo 4 "cando (...) se comprobe que a política económica dun Estado membro contradí as orientacións xerais (...) ou supón un risco para a UEM, o Consello, por maioría cualificada e sobre a base dunha recomendación da Comisión, poderá formularlle ao Estado membro en cuestión as recomendacións necesarias (...)".
O artigo 109 K especifica que unha vez que o Consello confirme que Estados membros cumpren as condicións necesarias para a adopción dunha moeda única, os Estados membros que non cumpran as condicións gozarán dunha excepción pasando a ser "Estados membros acollidos a unha excepción".
Tamén se indica que unha vez cada dous anos, como mínimo, ou por pedimento de calquera Estado membro acollido a unha excepción, a Comisión e o BCE informarán ao Consello, de conformidade co procedemento previsto para o exame dos criterios de converxencia (procedemento disposto no art. 109J, apart.1º). Logo de consultar co Parlamento Europeo e unha vez debatida a cuestión no Consello, reunido na formación de xefes de Estado ou de Goberno, o Consello, por maioría cualificada e por proposta da Comisión, decidirá que Estados membros acollidos a unha excepción reúnen as condicións necesarias e suprimirá as excepcións dos Estados membros de que se trate.
Desta maneira pode concluírse que se prevé legalmente que unha vez efectuado o procedemento de comprobación dos criterios de converxencia, os Estados membros que inicialmente queden fóra da área euro poderán pedir, en calquera momento, unha nova revisión, que se realizará, en todo caso, cada dous anos. Así, de non existir un pedimento individual de comprobación, a nova revisión xeral deberá realizarse, se temos en conta que a primeira se efectuou no primeiro semestre do 98, durante o primeiro semestre do ano 2000.

4. Pode un Estado membro da área euro excluírselle dela?.

No TUE non se prevé a posibilidade de que ningún Estado membro da área euro, poida voluntariamente saír desta, xa que a UEM está concibida como un proceso irreversíbel. Non sen certa polémica, poderíase admitir que un Estado poida decidir politicamente a súa exclusión e facela efectiva, non obstante isto implicaría a autoexclusión da Unión Europea. As desastrosas consecuencias de tal decisión virían marcadas polas forzas do mercado.
5. Que ocorre se un Estado incumpre algún dos criterios de converxencia unha vez estea na área euro?.

Son dúas cuestións claramente distintas a necesidade, por un lado, de cumprir os criterios de converxencia para entrar na área euro e, por outro, a posibilidade de que algún Estado membro, xa dentro da área euro, poida incumprir estes criterios.
Convén aclarar que, de acordo co TUE, ningún Estado será excluído da área euro por incumprimento dos criterios. Si se prevén mecanismos de advertencia e sanción para os Estados incumpridores. As liñas directrices nesta cuestión márcaas o Pacto de Estabilidade e Crecemento aprobado no Cumio de Amsterdam.
No Pacto de Estabilidade, que prevé esta posibilidade, estabelécense dous mecanismos correctores: un de carácter preventivo, e outro de carácter sancionador.
O mecanismo preventivo concrétase no Regulamento do Consello núm. 1466/97, do 7 de xullo de 1997, no que de cara o mantemento da converxencia e estabilidade económica estabelece a obriga para os Estados membros de elaborar e presentar os seus "programas de estabilidade" se participan da UEM ou os seus "programas de converxencia" se non están integrados inicialmente na UEM.
O mecanismo sancionador contémplase no Regulamento do Consello 1467/97 polo que se estabelecen as disposicións para acelerar e clarificar o procedemento de déficit excesivo. Neste regulamento recóllese o disposto no art. 104 C do TUE, e estabelécese que os Estados membros evitarán déficits públicos excesivos, a Comisión será a encargada de supervisar a evolución da situación orzamentaria e do nivel de endebedamento público dos Estados membros e o Consello poderá sancionar o Estado incumpridor.
6. Como se efectuou o exame do cumprimento dos criterios de converxencia?.

O proceso de exame dos criterios de converxencia e determinación do número inicial de países integrantes da UEM desenvolveuse en dúas fases, a primeira correspóndese cunha fase de información e consulta, e a segunda coa de toma de decisións.
Fase de información e consulta.
Esta etapa desenvolveuse durante os meses de marzo e abril de 1998. Os datos económicos remitidos polos respectivos Gobernos á Comisión foron validados pola Oficina de estatísticas comunitarias (Eurostat). A Comisión e o Instituto Monetario Europeo (IME) baseándose nos datos recibidos elaboraron un informe, respectivamente, durante o mes de marzo de 1998, que trasladaron aos gobernos e parlamentos dos Estados membros así como ao Parlamento Europeo.
Fase decisoria.

Logo dos informes da Comisión e do IME, a recomendación da Comisión e ditame do Parlamento Europeo verbo da materia, o Consello adoptou a recomendación tocante ás súas conclusións sobre que Estados membros cumpren as condicións necesarias para adoptar a moeda única o 1 de xaneiro de 1999.
Recibidos os informes da Comisión e do IME, o Consello Europeo no eido de ministros de Economía e Finanzas dos Estados membros (ECOFIN), reunido en Bruxelas o día 1 de maio, elaborou unha recomendación, por maioría cualificada. Así mesmo, o Parlamento Europeo emitiu un ditame aprobado en sesión celebrada na mañá do día 2 de maio.
Todos estes documentos presentáronselle ao Consello Europeo, na súa formación de xefes de Estado ou de Goberno dos Estados membros, que adoptou a decisión final o día 2 de maio de 1998:

"Baseándose na recomendación do Consello adoptada o día anterior e de conformidade co ditame do Parlamento Europeo emitido pola mañá, o Consello -reunido na súa formación de xefes de Estado ou de goberno- decidiu por unanimidade que once Estados membros: Bélxica, Alemaña, España, Francia, Irlanda, Italia, Luxemburgo, Países Baixos, Austria, Portugal e Finlandia cumpren as condicións necesarias para a adopción da moeda única o 1 de xaneiro de 1999. Por conseguinte, estes países participarán na terceira fase da Unión Económica e Monetaria."

Da histórica decisión do 2 de maio pasan a ser once os Estados fundadores da UEM. Quedan fóra inicialmente:
Grecia. Este país non cumpría inicialmente ningún dos criterios de converxencia. Non obstante, nos anos seguintes experimentou unha notábel melloría económica que permitiu a súa participación na UEM a partir do 1 de xaneiro de 2001.
Suecia. Non cumpriu o criterio do tipo de cambio. Por outra parte, o seu banco central, Sveriges Riksbank, non cumpre as condicións de independencia esixidas a todos os bancos centrais dos países participantes (independencia institucional, persoal, funcional e financeira). Aínda que estas son as razóns oficiais e formais, Suecia non formará parte inicialmente da UEM por decisión política, motivada pola escasa aceptación da moeda única entre os seus cidadáns.
Dinamarca. Cumpriu todos os criterios de converxencia, non obstante, facendo uso da súa "cláusula de excepción" (opting out) voluntariamente excluíuse.
Gran Bretaña. Á parte do seu dereito de exclusión incumpría o criterio do tipo de cambio.

7. Que curiosidades merecen destacarse da análise do cumprimento dos criterios?.

No que se refire ao déficit público inferior ao 3%, tres países presentaban superávit no seu último exercicio orzamentario: Irlanda, Luxemburgo e Dinamarca.
En relación á débeda pública inferior ó 60% do PIB, catro países cumpríanno literalmente: Finlandia, Francia, Luxemburgo e o Reino Unido. Alemaña, presentou un 61,3%, cunha tendencia anual á alza, derivado do financiamento da reunificación. Por último, o resto de países superaban o criterio pero con tendencia anual á baixa, por ex. Bélxica (122,2%) e Italia (121,6%).
O criterio do tipo de cambio cumpríronno a maioría dos países, coas seguintes observacións: Suecia e Reino Unido non pertencían ao mecanismo do troco; Finlandia e Italia cumpría o requisito de estabilidade, se ben as súas moedas non levaban dous anos de pertenza ao citado mecanismo.
O tipo de interese a longo prazo foi cumprido por todos os países agás Grecia.
No Consello da Unión Europea celebrado o 2 de maio non se efectuou a avaliación de se o Reino Unido e Dinamarca cumprían as condicións posto que, de conformidade coas disposicións pertinentes do Tratado, tanto o Reino Unido como Dinamarca notificáronlle ao Consello que non se propoñían pasar á terceira fase da UEM o 1 de xaneiro de 1999, facendo uso da súa cláusula "opting out".

8. En que consiste a chamada cláusula "opting out"?.

Todos os países da Unión Europea confirmaron o seu compromiso de estabelecer a UEM. O texto do décimo Protocolo, incorporado ao Tratado da UE, sobre a transición á terceira fase da UEM, estabelece nos seus parágrafos primeiro e segundo que: "As altas partes contratantes declaran o carácter irreversíbel do paso da Comunidade á terceira fase da Unión Económica e Monetaria cando asine as novas disposicións do Tratado relativas á UEM. Polo tanto, todos os Estados membros, independentemente de se cumpren ou non as condicións necesarias para a adopción dunha moeda única, acatarán a vontade de que a Comunidade pase con celeridade á terceira fase, polo que ningún dos Estados membros impedirá o paso á terceira fase".
Á sinatura do Tratado da UE, Gran Bretaña e Dinamarca desexaron reservarse a posibilidade de non participar na UEM. Os demais asinantes do Tratado accederon a concederlles unha excepción, a "opting out", recollida nos Protocolos undécimo e duodécimo.

O Protocolo undécimo indica que Gran Bretaña non estará obrigada ou comprometida a pasar á terceira fase da UEM sen unha decisión por separado verbo disto tomada polo seu Goberno e Parlamento. En todo caso, o Reino Unido notificaralle ao Consello a súa intención ou non de pasar á terceira fase da UEM antes de que o Consello faga a súa avaliación de conformidade co disposto no parágrafo 2 do artigo 109 J do Tratado.
En relación a Dinamarca o duodécimo Protocolo indica que o Goberno danés notificará a súa posición relativa á participación na terceira fase da UEM antes de que o Consello faga a súa avaliación conforme co disposto no apartado 2 do artigo 109 J do Tratado. A diferenza de Gran Bretaña, a Dinamarca aplicaríaselle, aínda no caso de non estar na UEM, todos os artigos e disposicións do Tratado e dos Estatutos do SEBC referentes a unha excepción.

9. A situación de España no momento do exame do cumprimento dos criterios de converxencia.

A decisión adoptada polo Consello da Unión Europea, na súa formación de xefes de Estado ou de Goberno, na reunión de Bruxelas do día 2 de maio, exprésase literalmente nos seguintes termos:
"En España, a lexislación nacional, incluídos os estatutos do seu Banco Central Nacional, é compatíbel cos artigos 107 e 108 do Tratado e os Estatutos do sistema europeo de Bancos Centrais (SEBC).
Verbo do cumprimento dos criterios de converxencia mencionados nos catro guións do parágrafo 1 do artigo 109 J do tratado:
- en España, a taxa media de inflación durante o período de doce meses que concluíu en xaneiro de 1998 foi do 1,8%, o que é inferior ao valor de referencia;
- España non é obxecto dunha decisión do Consello relativa á existencia dun déficit público excesivo;
- España participou no Mecanismo de Tipos de Cambio (MTC) durante os dous últimos anos; no transcurso dese período, a peseta española (ESP) non estivo sometida a tensións graves e España non desvalorizou por propia iniciativa o tipo central bilateral da peseta fronte á moeda de ningún outro Estado membro;
- no decurso do período de doce meses que concluíu en xaneiro de 1998, o tipo medio de interese a longo prazo foi en España do 6,3%, o que é inferior ao valor de referencia.
España acadou un alto grao de converxencia sostíbel en relación a cada un dos catro criterios.
En consecuencia, España cumpre as condicións necesarias para a adopción da moeda única."

10. Gráfica comparativa sobre o grao de cumprimento dos criterios de converxencia.

CRITERIOS DE CONVERXENCIA

INFLACIÓN TIPOS DE INTERESE DÉFICIT PÚBLICO DÉBEDA PÚBLICA S.M.E.
MTC2
CRITERIOS CUMPRIDOS

MAASTRICH 2,6% 7,3 3 60 SI 5

ALEMAÑA 1,2 5,3 2,7 61,3 SI 4

AUSTRIA 1,1 5,4 2,5 66,6 SI 4

BÉLXICA 1,3 5,4 2,1 122,2 SI 4

DINAMARCA 1,7 5,8 -0,7 65,1 SI 4

ESPAÑA 1,8 5,7 2,6 68,8 SI 4

FINLANDIA 1,6 5,5 -0,9 55,8 SI 5

FRANCIA 1,1 5,3 3 58 SI 5

GRECIA 4,8 9,6 4 108,7 SI 1

IRLANDA 1,3 5,7 0,9 66,3 SI 4

ITALIA 1,8 5,9 2,7 121,6 SI 4

LUXEMBURGO 1,4 5,4 -1,7 6,7 SI 5

PAÍSES BAIXOS 2,1 5,3 1,4 72,1 SI 4

PORTUGAL 1,7 5,8 2,5 62 SI 4

REINO UNIDO 1,8 6,5 1,8 53,4 NON 4

SUECIA 2,1 6 -0,8 76,6 NON 3

Situación en agosto de 1998

CRITERIOS DE CONVERXENCIA

INFLACIÓN TIPOS DE INTERESE DÉFICIT PÚBLICO DÉBEDA PÚBLICA S.M.E. CRITERIOS CUMPRIDOS

MAASTRICH 3,1% 7,6 3 60 SI 5

ALEMAÑA 1,5 5,6 3 61,7 SI 4

AUSTRIA 1,2 5,7 2,8 66,1 SI 4

BÉLXICA 1,5 5,8 2,6 124,7 SI 4

DINAMARCA 2 6,3 -1,3 67 SI 4

ESPAÑA 1,9 6,4 2,9 68,1 SI 4

FINLANDIA 1,2 6 1,4 59 NON 4

FRANCIA 1,3 5,6 3,1 57,3 SI 5

GRECIA 5,4 9,9 4,2 109,3 NON 0

IRLANDA 1,2 6,3 -0,6 65,8 SI 4

ITALIA 1,9 6,9 3 123,2 NON 3

LUXEMBURGO 1,4 5,6 -1,6 6,6 SI 5

PAÍSES BAIXOS 1,9 5,6 2,1 73,4 SI 4

PORTUGAL 1,9 6,4 2,7 62,5 NON 3

REINO UNIDO 1,9 7,1 2 52,9 NON 4

SUECIA 1,8 6,6 1,9 77,4 NON 3

Situación en agosto de 1997

CRITERIOS DE CONVERXENCIA

INFLACIÓN TIPOS DE INTERESE DÉFICIT PÚBLICO DÉBEDA PÚBLICA S.M.E. CRITERIOS CUMPRIDOS

MAASTRICH 4% 10,5 3 60 SI 5

ALEMAÑA 4,2 8,6 3,2 46,2 SI 5

AUSTRIA

BÉLXICA 2,8 9,3 6,3 129,4 SI 3

DINAMARCA 2,3 10,1 1,7 67,2 SI 4

ESPAÑA 5,5 12,4 3,9 45,6 NON 1

FINLANDIA

FRANCIA 3,1 9 1,5 47,2 SI 5

GRECIA 17,8 19,5 17,9 96,4 NON 0

IRLANDA 3,6 9,2 4,1 102,8 NON 3

ITALIA 6,2 12,9 9,9 101,2 SI 1

LUXEMBURGO 2,6 8,2 2 6,9 SI 5

PAÍSES BAIXOS 4,9 8,9 4,4 78,4 SI 2

PORTUGAL 9,6 17,1 5,4 64,7 NON 0

REINO UNIDO 3,9 9,9 1,9 43,8 NON 4

SUECIA

Situación en agosto de 1991

Políticas comunitarias e nacionais dentro da UEM
1. A política económica na UEM
1.a. Recomendacións do Consello sobre as políticas económicas

De acordo co art. 103.2 do TUE "O Consello, por maioría cualificada e sobre a base dunha recomendación da Comisión, elaborará un proxecto de orientacións xerais para as políticas económicas dos Estados membros e da Comunidade e presentará un informe verbo disto ao Consello Europeo.
Sobre a base do informe do Consello, o Consello Europeo debaterá unhas conclusións sobre as orientacións xerais das políticas económicas dos Estados membros e da Comunidade.
Consonte con estas conclusións, o Consello, por maioría cualificada, adoptará unha recomendación na que estabelecerá as devanditas orientacións xerais. O Consello informará da súa recomendación ao Parlamento Europeo".
O DOCE núm. 209, do 2 de agosto de 1997, publica a Recomendación do Consello sobre as orientacións xerais para as políticas económicas dos Estados membros e da Comunidade.
O Consello constata nesta recomendación a moderada recuperación económica que se vén rexistrando na Comunidade e considera que a política económica debe pivotar sobre dous aspectos fundamentais: aumentar a taxa de emprego comunitaria e reducir o desemprego de forma significativa, por unha banda, e seguir avanzando cara á estabilidade de prezos e o saneamento das finanzas públicas, por outra. Nesta liña indica expresamente que os Estados membros deben seguir aplicando estritamente os criterios de Maastricht co fin de que a cidadanía e os empresarios europeos teñan a seguridade de que se van aproveitar as oportunidades que ofrece a UEM, fomentando así o crecemento e o emprego. As palabras claves, polo tanto, seguen sendo crecemento sostíbel, estabilidade de prezos, finanzas públicas saneadas e emprego.
1.b. Crecemento e estabilidade
A aplicación de políticas macroeconómicas, nun espírito de cooperación, debe basearse en tres elementos:

a. unha política monetaria orientada cara a estabilidade, cun funcionamento en que non se vexa comprometido por unha evolución orzamentaria e salarial inaxeitada.
b. esforzos sostidos para consolidar as finanzas públicas da maioría dos Estados membros, de conformidade cos obxectivos dos seus programas de converxencia; e,
c. unha evolución dos salarios compatíbel co obxectivo da estabilidade de prezos, ao tempo que a evolución dos salarios reais debería manterse inferior ao aumento da produtividade para fortalecer a rendibilidade dos investimentos creadores de emprego.
1.c. Estabilidade de prezos e tipos de cambio

Constátase en todos os Estados membros un avance considerábel canto á estabilidade de prezos e á converxencia no eido da inflación. En abril de 1997, catorce dos Estados membros tiñan unha taxa de inflación igual ou inferior ao 2%.
Os Estados membros deben seguir tratando as súas políticas de tipo de cambio como un asunto de interese común. As políticas económicas saneadas e críbeis contribuíron a unha alineación máis axeitada dos tipos de cambio con vistas á participación na UEM.
1.d. Finanzas públicas saneadas

De 1995 a 1996 o déficit orzamentario no conxunto da Comunidade descendeu do 5% ao 4,3%. O endebedamento neto das Administracións públicas na Comunidade pode situarse arredor do 3% do PIB en 1997 e sobre o 2,5% do PIB en 1998.
O Consello recomenda que as políticas dos Estados membros se centren en:

tomar medidas estruturais para controlar mellor o gasto en consumo público, pensións, sanidade, medidas pasivas orientadas ao mercado laboral e subsidios.
o gasto público poderá favorecer as actividades produtivas, como o investimento en infraestrutura, capital humano e políticas orientadas ao mercado laboral. Se o aumento de impostos fosen inevitábeis, débese minimizar os seus efectos negativos sobre o crecemento e o emprego e evitar un rexurdimento de presións inflacionistas.
a necesidade de reducir a carga fiscal e as cotizacións sociais de forma coherente co mantemento da situación orzamentaria saneada e equilibrada. Debe revisarse a viabilidade financeira dos sistemas de protección social e pensións e introducir a tempo as reformas necesarias.
1.e. Mellor funcionamento do mercado de bens e servizos

Co fin de salvagardar e promover a competitividade, o emprego e o nivel de vida comunitarios, nun mundo de libre comercio e constante cambio tecnolóxico, é esencial que os Estados membros e a Comunidade intensifiquen os seus esforzos para modernizar os seus mercados de bens, servizos e traballo. É preciso fomentar a innovación, a investigación e o desenvolvemento e mellorar os sistemas de educación e formación.
A competencia e eficacia dos mercados de produtos e servizos aumentará se mellora o funcionamento do mercado único. Os Estados membros deben comprometerse a:

aplicar totalmente e asegurar o cumprimento da actual lexislación, en especial no sector das telecomunicacións.
efectuar maiores avances para mellorar o marco lexislativo en campos coma os impostos e o dereito de sociedades.
completar a liberalización dos mercados da enerxía.
reducir a carga de normas excesivas e revisar ou suprimir as medidas nacionais que fragmentan os mercados.
absterse de utilizar as axudas públicas para aprazar reestruturacións esenciais
1.f. Impulsar a reforma do mercado laboral e o investimento en coñecemento
Os programas plurianuais de emprego deben centrarse na interrelación das orientacións e medidas específicas do mercado de traballo, mentres que os informes conxuntos sobre o emprego , que supervisan a súa aplicación, deben prestar atención para detectar as medidas acertadas que adoptan os Estados membros.
Débese dar prioridade ás seguintes medidas:

maior crecemento do emprego, mediante o mantemento de evolucións axeitadas dos salarios e salarios máis acordes coas diferenzas de cualificacións e rexións.
redución dos custos laborais non salariais e dos impostos sobre a renda para favorecer as posibilidades de emprego.
reforma do sistema fiscal e de protección social, vinculada á mellora do funcionamento dos mercados laborais.
novos modelos de organización do traballo, incluído o acordo sobre a flexibilización da xornada de traballo, maior utilización do traballo a tempo parcial de carácter voluntario e fomento das iniciativas de emprego local.
adaptación do sistema educativo ás necesidades de mercado e á mellora do capital humano, en particular o dos desempregados de baixa cualificación ou sen experiencia, e favorecer así o crecemento potencial da economía

2. As resolucións do Consello de Amsterdam con referencias á UEM
2.1. O Pacto de estabilidade e crecemento

Unha das maiores preocupacións que existen, unha vez posta en marcha a UEM, é o relaxamento nas políticas orzamentarias dos Estados membros, que motivaría un repunte á alza nos tipos de interese, entorpecendo o crecemento económico. O euro correría o risco de perder credibilidade e converterse nunha divisa débil e inflacionista. Para evitar esta eventualidade o Consello Europeo estabeleceu o Pacto de estabilidade.
O Pacto de estabilidade e crecemento contén disposicións de carácter preventivo e disuasorio, está composto pola Resolución do Consello de 17 de xuño, e dous Regulamentos, o 1466/97 relativo ao reforzamento da supervisión das situacións orzamentarias e á supervisión e coordinación das políticas económicas, e o 1467/97 tocante á aceleración e clarificación do procedemento de déficit excesivo.
Entre as orientacións aprobadas na resolución destacan as seguintes:

Os Estados membros comprométense a respectar o obxectivo orzamentario a medio prazo estabelecido nos seus programas de estabilidade ou converxencia consistente en conseguir situacións orzamentarias próximas ao equilibrio ou con superávit, e tomar as medidas orzamentarias correctoras que consideren necesarias para acadar os obxectivos fixados nos seus programas, tan pronto dispoñan de información que poña de manifesto diverxencias significativas, tanto reais como previstas, verbo dos citados obxectivos.
A Comisión exercerá o seu dereito de iniciativa de maneira tal que facilite un funcionamento rigoroso, oportuno e eficaz do Pacto de estabilidade e crecemento. Deberá presentar sen demora os informes, ditames e recomendacións necesarios para que o Consello poida adoptar as decisións oportunas.
O Consello comprométese a aplicar, de modo rigoroso e ao seu debido tempo, todos os elementos do Pacto de estabilidade e crecemento que sexan da súa competencia. Imporá sancións se un Estado membro deixa de tomar as medidas necesarias para pór fin a unha situación de déficit excesivo, conforme ás recomendacións que dirixa o Consello.
2.2. O crecemento e o emprego

O Consello Europeo de Amsterdam considerou que é imperativo dar un novo impulso para manter decididamente o emprego no primeiro lugar das preocupacións políticas da Unión Europea. Deben fortalecerse os vínculos entre o éxito dunha unión económica e monetaria sostíbel, o bo funcionamento do mercado interior e o emprego. Para iso, debe constituír un obxectivo prioritario o desenvolvemento dunha poboación activa cualificada, ben preparada e adaptábel, e velar para que os mercados laborais sexan capaces de reaccionar diante do cambio económico.
Os Estados membros son os principais responsábeis da loita contra o desemprego, neste senso vese necesario a coordinación das políticas económicas centrándose, en particular, nas políticas de emprego. Debe prestarse especial atención á eficacia do mercado de traballo e de produtos, á innovación tecnolóxica e ao potencial de creación de emprego polas pequenas e medianas empresas, aos sistemas de educación, incluída a formación ao longo de toda a vida laboral, aos incentivos laborais nos réximes fiscais e de prestacións sociais, e á redución dos custos laborais non salariais, co fin de incrementar a capacidade de emprego.
A Unión Europea debe completar as medidas nacionais examinando sistematicamente todas as políticas comunitarias existentes relevantes, incluídas as redes transeuropeas e os programas de investigación e desenvolvemento, para asegurarse que son axeitadas á creación de emprego e o fomento do crecemento económico.
2.3. O estabelecemento dun mecanismo de tipos de cambio na terceira fase da UEM

Cando se iniciou a terceira fase da UEM, o Sistema Monetario Europeo foi substituído polo mecanismo de tipos de cambio cun procedemento de funcionamento que se estabeleceu nun acordo entre o Banco Central Europeo e os bancos centrais dos Estados membros que non formaban parte da zona do euro.
O mecanismo de tipos de cambio (MTC) vincula ao euro as moedas dos Estados membros que non forman parte da zona euro. O euro constitúe o centro do novo mecanismo, que funciona no marco prescrito de políticas orientadas á estabilidade, elemento central da Unión Económica e Monetaria.
O MTC contribúe a:

asegurar que os Estados membros fóra da zona euro que participen no mecanismo orienten as súas políticas económicas cara á estabilidade e fomenten a converxencia, e sirvan de referencia para que leven unha política económica en xeral, e monetaria en particular, axeitadas.
protexer a todos os Estados das presións inxustificadas dos mercados de divisas.
garantir que os Estados que desexen adoptar o euro con posterioridade a 1999 reciban o mesmo trato que aqueles que xa o adoptaron, polo que respecta aos criterios de converxencia.

O MTC funciona sen prexuízo do obxectivo fundamental do Banco Central Europeo e dos bancos centrais nacionais de manter a estabilidade dos prezos.
A marxe de flutuación do MTC é relativamente ampla, sobre un 15% (sen prexuízo de que en cada caso particular, despois da solicitude, se fixen marxes máis estreitas), e se deixe a flexibilidade suficiente para conciliar os distintos graos, ritmos e estratexias da converxencia dos Estados membros fóra da zona euro que se incorporen ao mecanismo.

3. Programas de estabilidade e converxencia
Os programas de estabilidade están previstos para os países participantes na UEM, mentres que os programas de converxencia están destinados aos países non participantes inicialmente na UEM. En efecto, todos os Estados membros debían presentar perante o Consello e a Comisión a información necesaria para os efectos da supervisión multilateral periódica disposta no art. 103 do tratado, en forma dun "programa de estabilidade" ou, no seu caso, un "programa de converxencia", que facilite unha base esencial para a estabilidade dos prezos e para un forte crecemento sostíbel que leve á creación de emprego.
O programa de estabilidade debe conter a seguinte información:

o obxectivo a medio prazo en termos de situación orzamentaria próxima ao equilibrio ou con superávit e a traxectoria de axuste para acadar o obxectivo no tocante ao déficit ou superávit público, así como a tendencia prevista para a proporción de débeda pública.
os principais supostos sobre a evolución económica esperada e as variábeis económicas importantes que son relevantes para a realización do programa de estabilidade, tales como o gasto público de investimento, o crecemento do PIB real, o emprego e a inflación.
unha descrición das medidas orzamentarias e outras medidas de política económica que se adopten ou se propoñan adoptar para acadar os obxectivos do programa e, no caso das principais medidas orzamentarias, unha avaliación dos seus efectos cuantitativos sobre o orzamento.
unha análise do efecto que a modificación dos principais supostos económicos producirá na situación orzamentaria e na débeda.
Os programas de converxencia, ademais do mencionado para os programas de estabilidade, debían conter a seguinte información:

os obxectivos da política monetaria a medio prazo, a relación dos anteditos obxectivos coa estabilidade de prezos e do tipo de cambio.
supostos de evolución económica referida aos programas de converxencia.

Tanto os programas de converxencia coma os de estabilidade elaborados polos Estados presentáronse antes do 1 de marzo de 1999, e remitíronse programas actualizados con periodicidade anual.
O Consello, baseándose nas análises efectuadas pola Comisión e o Comité creado en virtude do art. 109 do Tratado, debía examinar se os programas presentados achegaban unha marxe de seguridade para evitar que se producisen déficits excesivos, se os supostos económicos eran realistas, e se os obxectivos orzamentarios podían conseguirse a medio prazo coas medidas adoptadas ou que se ían adoptar, todo isto en base a consideracións de coherencia e coordinación das políticas económicas. Logo do exame, o Consello debía emitir un ditame. Así mesmo, o Consello supervisaba a aplicación posterior dos programas, e emitía recomendacións no caso de desviacións importantes verbo das previsións neles contidas, co obxectivo de que se adoptasen con prontitude medidas correctoras.
Tanto o presidente do Consello como o da Comisión debían incluír nos seus informes o Parlamento Europeo e os resultados da supervisión multilateral realizada.

4. O procedemento de déficit excesivo (art. 104 C do Tratado)

Seguindo a liña argumental da UEM de finanzas públicas saneadas como medio principal para a estabilidade dos prezos e o crecemento sostíbel, trátase de evitar que se produzan déficits excesivos das Administracións públicas e, no caso de que se produzan, propiciar a súa rápida corrección.
O Regulamento 1467/97 do Consello estabelece as disposicións para acelerar e clarificar o procedemento de déficit excesivo.
O art. 104 C do TUE estabelece que os Estados membros evitarán déficits públicos excesivos. A Comisión supervisará a evolución da situación orzamentaria e do nivel de endebedamento público dos Estados membros co fin de evitar erros manifestos. En particular, examinará a observancia da disciplina orzamentaria e atenderá aos criterios seguintes:

se a proporción entre déficit público previsto ou real e o PIB excede un valor de referencia, a menos que a proporción descenda substancial e continuadamente, ou que o valor de referencia se exceda de forma excepcional e temporalmente.
se a proporción entre débeda pública e o PIB excede un valor de referencia, a menos que a proporción diminúa suficientemente e se aproxime a un ritmo satisfactorio ao valor de referencia.

Se un Estado membro non cumpre os requisitos dun destes dous criterios ou de ambos, a Comisión elaborará un informe, no que tamén se terá en conta se o déficit público supera os gastos públicos de investimento, así como todos os demais factores pertinentes, incluída a situación económica e orzamentaria a medio prazo do Estado membro.
O Comité Económico Financeiro emitirá con posterioridade un ditame sobre o informe da Comisión. Se se considera que existe déficit excesivo, a Comisión presentaralle ao Consello un ditame e unha recomendación.
O Consello decidirá, por maioría cualificada, se existe déficit excesivo. Neste caso, dirixiralle ao Estado membro as recomendacións oportunas para pór fin á dita situación nun prazo determinado. Se o Estado membro non segue as recomendacións do Consello, e así se comproba efectivamente, este poderá decidir que se formule unha advertencia. Se o Estado membro persistise no incumprimento da advertencia, o Consello poderá decidir que se aplique ou intensifique algunha das seguintes medidas:

esixir do Estado membro que publique unha información adicional antes de emitir obrigas e valores.
recomendarlle ao BEI que reconsidere a súa política de préstamos respecto do Estado membro en cuestión.
esixir que o Estado membro efectúe perante a Comunidade un depósito sen dereito á percepción de xuros por un importe apropiado, até que o Consello considere que se corrixiu o déficit excesivo. O regulamento indica que o importe do primeiro depósito será o 0,2% do PIB e un compoñente variábel igual á décima parte da diferenza entre o déficit, expresado en porcentaxe do PIB do ano anterior, e o valor de referencia do 3% do PIB. En ningún caso o valor do depósito superará o 5% do PIB.
impoñer multas dunha magnitude apropiada. O Regulamento indica que esta consistirá no importe do depósito, se transcorridos dous anos desde a constitución deste, o déficit excesivo non se corrixe.

A ampliación da zona euro

O un de maio de 2004 tivo lugar a ampliación da UE a 10 novos membros (Estonia, Letonia, Lituania, Polonia, Eslovaquia, República Checa, Hungría, Eslovenia, Chipre e Malta) logo de rematar as negociacións de adhesión na Conferencia Intergobernamental de Copenhague de decembro de 2002. Nos clausulados dos distintos Tratados de Adhesión dos xa novos Estados membros non se contempla ningunha solicitude de exención, nin tampoco se concede cláusula ningunha de exención, as denominadas "opting out", como as que gozan Dinamarca e Reino Unido, o que trae como consecuencia da adopción do euro como moeda unha vez que os novos socios cumpran os criterios de converxencia estabelecidos para a entrada no sistema de moeda única.

I. A ADOPCIÓN DO EURO: UN PROCESO GRADUAL.

O proceso de substitución das distintas moedas nacionais por unha moeda única (nun primeiro momento denominada ECU) e a adopción dunha política económica e monetaria de carácter comunitario por 12 dos Estados membros da UE (exclúense Suecia, Dinamarca e Reino Unido) lévanos ao proceso constitutivo da UEM que tivo lugar a través de 3 etapas:

a. Primeira etapa: en 1990 lévase a cabo a plena liberalización do fluxo de capitais de conformidade co disposto no artigo 56 do Tratado CE.

b. Segunda etapa: en 1994 os Estados membros poñen en marcha as medidas destinadas ao cumprimento dos obxectivos de converxencia e de garantía da independencia dos seus respectivos bancos centrais, de tal xeito que se coordinen as políticas económicas e se controle a multiplicidade de programas en converxencia para evitar, no posíbel, un déficit público excesivo. Para garantir a plena independencia dos bancos centrais nacionais, a xestión da política monetaria e a xestión dos tipos de interese na zona euro xa non será competencia dos gobernos nacionais que, ademais, tampouco poderán financiar un hipotético déficit orzamentario das institucións comunitarias nin conceder préstamos a empresas públicas.

c. Terceira etapa: en 1999 introdúcese o euro nos mercados financeiros.
Os distintos Tratados de Adhesión que entraron en vigor o 1 de maio de 2004 contemplan a incorporación directa á terceira fase da UEM, pero tamén a obriga de cada un dos novos socios de elaborar un "programa de estabilidade e converxencia" que reflicta o estado dos obxectivos que se han acadar para unha entrada satisfactoria na zona euro, este será valorado posteriormente polo Consello sobre a base dunha avaliación previa da Comisión.

I.1 Os criterios de converxencia.

Cada 2 anos, ou por pedimento dun Estado membro, a Comisión ou o Banco Central Europeo (BCE) por separado, elaborarán un Informe de converxencia que avaliará a situación dos novos socios sobre a base dos criterios que se recollen no artigo 121.1 do TCE, e esixirán:

1. Estabilidade de prezos: medirase por medio da taxa de inflación dos 3 Estados membros que teñan un tipo máis baixo.

2. Tipos de interese a longo prazo: os máis próximos aos 3 Estados que mellores resultados presenten en inflación.

3. Déficit orzamentario anual: máximo un 3% do PIB e un endebedamento global máximo do 60% do PIB.

4. Estabilidade dos tipos de cambio monetarios: tense que demostrar e manter durante 2 anos.

Tamén se tratan as compatibilidades das lexislacións, especialmente no referente aos Bancos Centrais Nacionais e a súa relación cos artigos 108 e 109 do TCE e os Estatutos do Sistema Europeo de Bancos Centrais (SEBC).

I.2 O procedemento de adhesión.

O Consello, na súa formación de xefes de Estado e de Goberno, despois de consultar co Parlamento Europeo, e tendo en conta os informes da Comisión e do BCE, decide por maioría cualificada, e por proposta da Comisión, que Estados membros da UE acollidos á excepción do artigo 122 do TCE, verbo da non entrada inmediata na UEM logo da posta en vigor dos seus respectivos Tratados de Adhesión á UE, cumpren as condicións para a adopción do euro baixo os criterios recollidos no artigo 121 do TCE, polo que porán fin á excepción.
Nunha segunda fase do procedemento, o Consello fixa un tipo de conversión irrevogábel para o cambio de moeda, a decisión tómase por unanimidade dos Estados membros e do Estado ao que afecta a conversión.
A data na que o euro vai pasar a ser moeda oficial fixaraa o Consello (usarase, por exemplo, en transferencias entre entidades bancarias) e, até ese intre, o novo socio deberá determinar as medidas concretas que se levarán a cabo para a introdución da moeda única.
O procedemento anteriormente citado seralle de aplicación a Suecia cando cumpra todos os requisitos de converxencia esixidos e, a Dinamarca e Reino Unido, cando rexeiten as cláusulas que lles outorgan un dereito de opción.

I.3 Recuperación económica.

A maioría dos 10 novos Estados membros tiveron que realizar a transición dunha economía planificada a unha economía de mercado e, en relativamente pouco tempo, chegou a conseguir grandes progresos verbo das taxas de inflación aínda que a converxencia do PIB por habitante experimentou un proceso máis lento.
O cabalo de debate antes da efectiva entrada na zona euro é o tipo de cambio que van adoptar os novos socios. A pesar dos progresos realizados, a taxa de inflación, en xeral, supera á da maioría dos 12 socios da UEM, o que se pode deber, segundo numerosos estudos, ao fenómeno económico "Balassa-Samuelson", que relaciona un rápido desenvolvemento cunha alta taxa de inflación, polo que se recomenda un tipo de cambio flexíbel durante un período de tempo posterior á adhesión e, tamén, aceptar os tipos de interese real segundo as necesidades de cada Estado.
As vantaxes dunha moeda única son importantes no eido do troco, elimínanse os custos de transacción e redúcese o tipo de interese e, polo tanto, o risco que para as empresas supón a flutuación dos tipos de troco, ademais aumentaría os investimentos e aceleraría os procesos de converxencia real.
A conclusión á que leva o anteriormente exposto é que a rapidez ou lentitude da entrada na zona euro vai estar en función do Estado en concreto de que se trate e, se o proceso evoluciona favorabelmente, despois dunha fase de proba de 2 anos despois da adherencia, a introdución do euro levaríase a cabo no período 2006-2007.

II. ADAPTACIÓN DAS MODALIDADES DE VOTO NO CONSELLO DO BCE.

Dentro da etapa que supón a organización e posta en marcha da introdución da moeda única é necesario facer referencia aos cambios que se van orixinar dentro do órgano de goberno da institución comunitaria competente en política monetaria e orzamentaria, xa que estes non deben alterar a capacidade do Consello de Goberno do BCE de tomar decisións eficaces e oportunas. Os citados cambios vanse recoller legalmente coa modificación do artigo 10.2 dos Estatutos do SEBC e do BCE.
O contido fundamental das variacións que se propoñen para o BCE encádrase nun sistema de rotación baseado en 5 principios:

1. Un voto por membro: aínda que os membros do Consello de Goberno xa non gozarán dun dereito de voto permanente.

2. Participación persoal: aínda que nun determinado momento carezan de voto, todos os membros do Consello de Goberno seguirán participando nas reunións, a título persoal e de forma independente.

3. Solidez: o sistema ten que ser capaz de adaptarse de forma automática ao procedemento de ampliación.

4. Transparencia: teñen que cumprirse as esixencias do dereito comunitario primario.

O dereito de voto no Consello de Goberno do BCE vai coñecer 2 etapas que quedan condicionadas ao número de gobernadores que o integren nun determinado momento:

1. UEM a partir de 15 membros: o dereito de voto dos 15 gobernadores repartirase en 2 grupos:

a. 4 votos para o grupo dos gobernadores dos 5 BC dos socios de maior tamaño na economía global da UEM.

b. 11 votos para o grupo dos gobernadores dos BC dos demais socios.

2. UEM a partir de 22 membros: o dereito de voto repartirase en 3 grupos:

a. 4 votos e frecuencia de voto do 80% para o grupo dos 5 grandes.

b. 8 votos e frecuencia de voto do 57% para o grupo que represente á metade do número total de gobernadores.

c. votos restantes e frecuencia do 38% para os demais.

III. OS NOVOS ESTADOS MEMBROS.

III.1. ESTONIA.

A integración comercial de Estonia á Comunidade reforzouse durante todo o período de negociación para a adhesión á UE, mantendo a súa estabilidade macroeconómica mesmo durante a crise rusa de 1998 e ofrecendo un medio propicio para os axentes económicos. Considérase unha economía viábel que pode afrontar as presións competitivas e as forzas de mercado dentro da UEM.
A súa actividade económica caracterízase por un aumento da demanda interna que impulsa un medre ininterrompido, beneficiándose do gran dinamismo do consumo privado.
A facenda pública estona pódese considerar sa debido á fortaleza do crecemento económico e a un estrito control dos gastos públicos, ademais da utilización dos importantes ingresos procedentes das privatizacións realizadas.
No eido inflacionario obsérvase unha relativa estabilidade cun tipo anual aproximado do 4%.
O sistema do troco prevé un programa de paridade co euro que se levará a cabo até a efectiva entrada da moeda única no país.
Canto á débeda pública, a situación deficitaria considérase asumíbel dada a forte demanda de importación e o aumento das exportacións.
Estonia adoptou o euro como moeda o 1 de xaneiro de 2011.

III.2. LETONIA.

Como Letonia non accedeu á independencia até 1991, e tivo que reconstruír unha economía de mercado e crear novas institucións, as reformas para adecuarse ás esixencias que comportaba a incorporación á UEM comezaron tarde e a un ritmo bastante lento. A pesar das numerosas dificultades, a finais da década dos noventa a súa economía xa gozaba dun carácter moi aberto e a súa integración comercial coa UE progresaba constantemente, e hoxe conta cun marco macroeconómico estábel.
A actividade económica letona, tras verse afectada pola crise rusa de 1998 sufriu unha forte recesión que, non obstante, viuse seguida dun notábel despegue baixo o efecto do aumento das exportacións, investimentos e consumo privado, chegando a unha grande actividade económica a pesar de que o medio exterior non favorecía o crecemento.
No campo da facenda pública destaca a política orzamentaria seguida polas autoridades que lle deron un carácter expansionista, principal causa de que a débeda pública sexa relativamente baixa.
O fluxo inflacionario é regular, a súa media oscila entre un 2'5 e un 3%.
Canto ao tipo de cambio hai que pór de relevo a exitosa política monetaria caracterizada por un sistema de suxeición que contribúe a garantir a estabilidade dos prezos e dos tipos de troco.
O maior problema de converxencia que ten Letonia reside na balanza por conta corrente, que segue sendo demasiado elevada aínda que no exercicio de 2003 mostraba un descenso até o 7'7 do PIB.
As reformas estruturais progresaron a nivel de privatizacións, pensións e banca, así como nas políticas activas de emprego, pero aínda quedan por suprimir as rixideces estruturais.
Nos aspectos relacionados co BC a lexislación letona está conforme co acervo comunitario pero, aínda así, débese adoptar unha última modificación desta para garantir a independencia persoal dos seus membros.
Letonia acadou un alto grao de adecuación ao acervo da UEM e estabeleceu as capacidades administrativas requiridas para a súa aplicación; non solicitou disposicións transitorias.

III.3. LITUANIA.

A pesar de que o proceso de restitución de terras progresou lentamente, o avance cara a implantación dunha economía de mercado viábel foi satisfactorio no caso lituano, o que se reflicte no seu mercado laboral.
O crecemento da actividade económica en Lituania foi dinámico e debeuse, principalmente, ao incremento das operacións no campo das exportacións e investimentos.
No eido da facenda pública a evolución foi máis favorábel do inicialmente previsto grazas á rigorosa aplicación dun programa global do seu saneamento..
A progresión cara a converxencia cos criterios esixidos para a entrada na zona euro caracterízase no caso de Lituania por un extremo control das tensións inflacionistas, destacando un aumento da produtividade, un moderado aumento dos salarios e unha considerábel apreciación do "litas", moeda nacional, o que xerou unha sensíbel diminución dos prezos, tendencia que se mantén.
As actuacións referentes ao tipo de cambio e á política monetaria do país baseáronse no sistema denominado "currency board" ou sistema de caixa de investimento, grazas ao cal sobreviviron á crise rusa, aínda que non sen dificultades. A moeda nacional lituana vinculouse ao euro desde o 2 de febreiro de 2002 debido á vontade política de reflectir dun xeito óptimo o fluxo real de intercambios e fomentar a integración na economía da UE.
A situación da balanza por conta corrente, a pesar de mellorar, segue soportando un déficit importante.
Canto ás reformas estruturais, séguese unha orientación liberal desde 1999, tanto na regulación da administración coma no sector enerxético avanzouse de forma áxil. Quedan pendentes de finalización o sistema de xubilacións e a estrutura orzamentaria.
A transposición do acervo referente ao BC completouse de forma exitosa agás no referente á regulación para excluír posíbeis conflitos de intereses dos membros do Consello de Administración.
O Estado lituano aceptou completamente o acervo da UEM e as súas estruturas administrativas funcionan plenamente.

III.4. POLONIA.

Despois de resistir a crise rusa, que afectou á zona báltica de forma menos intensa do que nun principio se temía, a estabilidade macroeconómica de Polonia está afianzada, pero persiste algún desequilibrio. O aumento do déficit orzamentario e da débeda pública constitúen, xunto a unha elevada taxa de desemprego, os principais retos económicos a que se enfrontan as autoridades polocas.
A actividade económica, tras o parón ocasionado pola crise rusa, atópase nunha fase de reactivación.
As finanzas públicas están nunha situación un pouco deteriorada debido á relaxación das autoridades na execución da política orzamentaria, aínda que o incipiente crecemento económico supón un principio de solución ao déficit que se observa.
No que respecta á evolución da inflación, esta foi dun continuo descenso.
Desde o cambio de réxime, o BC polaco mantivo a súa política de combinar un tipo de cambio flotante coa loita diirecta contra a inflación. A efectiva depreciación do "zloty", que se observa desde mediados de 2001, axudou a reforzar a competitividade das súas exportacións.
A balanza de pagamentos por conta corrente presenta unha tendencia de descenso consecuencia dun, cada vez maior, financiamento mediante a contribución de investimentos directos estranxeiros.
Aínda que durante 2002, as reformas relacionadas coa transición ao libre comercio e á liberalización dos prezos concluíran, a aplicación do programa de liberalizacións estaba moi avanzada e realizáranse considerábeis progresos nas reformas estruturais; así como se producira un grande avance en temas como as xubilacións, a introdución dun réxime de Estado con tres piares, a asistencia sanitaria, educativa e de organización territorial do Estado e se reestruraran exitosamente moitos dos sectores privados; durante os anos 2003 e 2004 o programa sufriu un parón considerábel.
A lei reguladora do BC segue sendo incompatíbel co acervo da UEM, débese suprimir a posibilidade de que un representante do Goberno participe nas reunións do Consello de política monetaria.
Polonia aceptou plenamente o patrimonio da UEM e as súas estruturas administrativas están rematadas. Non se contemplaron disposicións transitorias.

III.5. REPÚBLICA CHECA.

O Estado Checo xa conta co marco necesario para catalogar a súa economía como de mercado viábel, aínda que se poden realizar melloras.
A súa actividade económica caracterízase pola nota de estabilidade que se preservou, sobre todo, por converterse nun mercado atractivo para as empresas estranxeiras.
A pesar da boa situación económica, a facenda pública checa aínda está nun estado de deterioración debido ás reticencias a iniciar unha reforma xeral dos gastos, situación que parece estar cambiando.
A súa situación inflacionaria evolucionou positivamente debido á implantación dunha política orientada específica, e explicitamente.
No referente ao tipo de cambio, desde 1999 aplicouse á moeda un réxime de flotación controlado que ten por obxecto impedir unha volatilidade excesiva da coroa checa, o que só se conseguiu parcialmente xa que en 2001 sufriu unha forte apreciación fronte ao euro debido a un contexto caracterizado por unha masiva entrada de capital estranxeiro.
A tendencia da balanza por conta corrente é á baixa e, principalmente, débese a unha diminución no déficit comercial.
Aínda é necesaria unha xeral e profunda reforma estrutural no eido das prestacións sociais, pensións e atención sanitaria.
No campo as actuacións relacionadas co BC, a adecuación ao acervo da UEM é total.
A República Checa aceptou plenamente o patrimonio da UEM e xa conta coas estruturas administrativas necesarias. Participa na UEM desde a súa adhesión á UE co Estatuto de Estado beneficiario cunha derrogación de conformidade co artigo 122 do TCE.

III.6. ESLOVAQUIA.

Despois da caída do réxime comunista checo en 1989, iníciase rapidamente a vía das privatizacións en condicións relativamente favorábeis, pero este proceso freouse pola inestabilidade política e a falta de consenso social, e non se reinicia até 1995.
A partir de 1995 comeza un forte crecemento económico como consecuencia dos esforzos do Goberno para limitar as exportacións e reducir o déficit público, polo que se acelera o crecemento real do PIB.
Canto á facenda pública, a redución do déficit público desempeñou un papel central no programa macroeconómico de estabilización do Goberno, o que posibilita que en 2006 poida situarse por debaixo do limiar do 3%, principalmente debido á utilización de parte dos ingresos derivados das privatizacións.
A inflación é relativamente moderada e constante, o que en gran medida se debe aos axustes da regulación de prezos e ao aumento dos impostos indirectos.
En materia de política monetaria e tipos de cambio, a coroa eslovaca é plenamente convertíbel desde o 1 de xaneiro de 1995, aínda que o BC tivo que intervir en varias ocasións para evitar a depreciación da moeda. A partir de 2003 a redución do tipo de interese combinada coas intervencións no mercado contribuíron a limitar a revalorización da moeda e a evitar a perda de competitividade vinculada á consolidación da moeda.
A balanza por conta corrente pódese financiar sen dificultade. As reservas de dividendos aumentaron considerabelmente grazas aos elevados ingresos procedentes das privatizacións e do investimento estranxeiro directo.
As reformas estruturais caracterizáronse pola firmeza na loita contra o paro estrutural e a mellora do marco xurídico da economía de mercado e a súa efectiva aplicación e, especialmente, polo grande esforzo na reforma do sector bancario e nas privatizacións das últimas empresas estatais.
Completouse o procedemento de adecuación da lexislación eslovaca ao acervo da UEM no que concerne ao BC.
Eslovaquia aceptou plenamente o acervo da UEM e adecuouse a el. Non se solicitou disposición transitoria ningunha.

III.7. HUNGRÍA.

O procedemento de Hungría foi regular e considérase unha economía de mercado viábel, xa en 1997 máis do 70% das súas exportacións tiñan como destino a UE.
O Estado húngaro gozou dunha forte actividade económica ao longo dos últimos anos grazas ao aumento da demanda interna.
A facenda pública orientouse progresivamente cara un saneamento orzamentario que ten por obxecto un déficit máximo do 3'8% do PIB a curto prazo.
En 2000 as autoridades húngaras modificaron o tipo de cambio e a política monetaria, o que permitiu unha apreciación significativa da moeda nacional, e achegou estabilidade macroeconómica por contar cunha orientación específica cara os resultados que se pretendían.
O déficit da balanza por conta corrente é moderado e o seu financiamento non presenta problemas.
Para afrontar as esixencias relativas ás reformas estruturais privatizáronse as últimas empresas estatais e levouse a cabo unha liberalización progresiva dos prezos regulados e finalizou a reforma gradual do sistema de pensións, últimos atrancos do procedemento da reforma.
Concluíu a adaptación da lexislación estatal ao acervo comunitario no concernente ao BC do país.
Hungría aceptou plenamente o patrimonio da UEM e cumpriu o seu compromiso de axustarse a el, estabelecendo as estruturas administrativas necesarias.

III.8. ESLOVENIA.

Eslovenia foi a primero dos Estados adheridos en 2004 en adoptar o euro, dende el 1 de xaneiro de 2007.
A pesar de pertencer á antiga Iugoslavia, Eslovenia nunca tivo unha economía planificada típica, o sistema era máis ben de coxestión, cunha forma "social" de propiedade, pero o ritmo das privatizacións foi lento e a reestruturación tivo unha envergadura limitada pese a non verse afectada pola crise rusa grazas á orientación previa dos seus intercambios cara os mercados da UE.
A súa actividade económica caracterízase por un medre do PIB debido, principalmente, nun primeiro momento ás exportacións e, actualmente, á demanda interna.
Canto á facenda eslovena, a súa débeda exterior bruta é relativamente baixa e o déficit orzamentario tende a diminuír, aínda que nunha taxa moi inferior á prevista.
Aplicouse unha política de flotación ao tipo de cambio, así o réxime de tipo dirixido permite unha flutuación até certo punto con relación ao euro, sen definir obxectivos nin marxes de tipo.
A balanza por conta corrente achégase ao punto de equilibrio debido á alza das exportacións e ás melloras nas condicións de cambio, así coma aos grandes fluxos de investimentos directos.
A economía eslovena pódese considerar unha economía de mercado viábel, cunha estabilidade macroeconómica satisfactoria á que contribuíron notabelmente as reformas estruturais levadas a cabo. A privatización das empresas colectivizadas concluíron, reformouse o sistema de pensións e o sistema bancario é san, aínda que é necesaria unha maior profundización nos cambios e un avance na privatización do sector financeiro.
Garántese por lei a independencia do BC e prohíbese o financiamento directo do sector público, tamén se modifica o seu acceso privilexiado aos estabelecementos financeiros.
Eslovenia aceptou o patrimonio da UEM e axústase a este integramente, participando nel desde a entrada en vigor do seu Tratado de Adhesión á UE, con Estatuto de Estado beneficiario e cunha derrogación de conformidade ao artigo 122 do TCE.

III.9. MALTA.

Malta caracterizouse por posuír unha economía moi aberta que gozaba dunha boa integración comercial na UE.
A actividade económica estancouse lixeiramente por mor da debilidade da demanda exterior e do sector turístico.
O déficit da facenda pública do Estado reduciuse grazas á progresión dos ingresos fiscais e a diminución dos gastos.
A taxa de inflación é relativamente escasa.
Canto ao tipo de cambio, constatouse unha depreciación da libra maltesa en relación ao euro, a pesar disto o impacto só foi moderado e verbo dos prezos á importación.
Aínda que diminuíu, o déficit da balanza por conta corrente é o maior problema que ten que afrontar Malta para acadar a converxencia coa UEM.
Os progresos nas reformas estruturais foron desiguais, a pesar de que actualmente case remataron, o seu último gran obxectivo é a reforma do sistema de xubilacións.
Os aspectos relacionados coa independencia do BC son o maior logro das autoridades maltesas, tanto pola súa plena adaptación, como pola axilidade en levar a cabo as reformas lexislativas necesarias para a total asimilación do acervo da UEM.
O Tratado de Adhesión de Malta non contempla a aplicación de ningunha disposición transitoria.

III.10. CHIPRE.

As autoridades chipriotas mantiveron o seu compromiso de cumprir as condicións económicas esixidas para a adhesión á UE, o sector privado domina ampliamente a economía e pode afrontar a competencia e forzas de mercado dentro da UE.
En 2003 o crecemento da actividade económica tivo un nivel relativamente baixo, principalmente debido aos mediocres resultados no sector exterior, emprego e turismo, o que supón, aproximadamente, un 20% do seu PIB.
A orientación das finanzas públicas adáptase a un novo programa de saneamento orzamentario xa que excedeu o 5% do PIB.
Destaca o control dun baixo nivel de inflación, o que basicamente se debe á vinculación ao euro da moeda nacional, á liberalización dos intercambios, á intensidade da competencia nos mercados internos, saneamento orzamentario e ausencia de auténticas presións sobre os salarios, aínda que se produciu un aumento do IVE derivado da harmonización comunitaria e, fundamentalmente, pola fiscalidade.
A balanza por conta corrente está fortemente influída polos prezos da enerxía e do gasto militar, o aumento do turismo e a continua diminución do déficit orzamentario non bastaron para mellorar a situación.
A principal reforma estrutural foi a do sistema fiscal, pero subsisten problemas debidos á forte dependencia do sector turístico. Actualmente estanse levando a cabo plans estratéxicos de reforzamento doutros sectores económicos pero aínda está pendente a plena liberalización das telecomunicacións, enerxía, transporte aéreo e servizos postais.
Incoporouse plenamente ao acervo do BC mediante reformas lexislativas.
A situación de Chipre verbo da asunción do patrimonio da UEM é satisfactoria e agárdase que cumpra os seus compromisos. Non se contemplan disposicións transitorias no seu Tratado de Adhesión.

III.11. BULGARIA.

A medio prazo a economía búlgara pódese considerar unha economía de mercado viábel, a pesar do seu atraso na transición, condicionado por uhna crise económica debida a factores externos, actualmente presenta un forte crecemento e estabilidade.
A política orzamentaria prohíbe por lei a acumulación de nova débeda pública se se superar o 60% do PIB.
A inflación acháse nunha situación errática (o tipo de troco adoptou o euro como moeda de referencia desde o 1 de xaneiro de 1999) e existe un importante déficit na balanza por conta corrente.
As reformas estruturais céntranse en programas de reestruturación da economía e nas privatizacións, pero non sen dificultades, aínda que si se levou a cabo correctamente a liberalización dos prezos nos sectores enerxéticos e de telecomunicacións.
No campo da independencia do BC prohibiuse o financiamento directo do sector público e aprobouse unha lei que prohibe a concesión dun acceso privilexiado das institucións financeiras ás autoridades públicas.
Bulgaria aceptou o patrimonio da UEM e asumiu o compromiso de adecuarse plenamente a el. As negociacións están temporalmente cerradas e non se solicitaron disposicións transitorias.

III.12. ROMANÍA.

Logo da caída do réxime de Ceaucescu o país sumiuse nunha profunda crise económica e social. A partir das eleccións lexislativas de 1996, e tras unha época sen a suficiente vontade política para a reforma, estabelecéronse distintos programas de estabilidade macroeconómica e de reformas estruturais. A pesar do forte crecemento económico só se realizaron escasos progresos en termos de converxencia real coa UE canto ao nivel de ingresos.
A súa actividade económica notou un forte aumento por cuarto ano consecutivo, sobre todo no referente ao PIB.
A facenda pública romanesa conseguiu que a débeda experimente unha tendencia á baixa utilizando os ingresos por privatizacións.
O BC leva un estrito control da base monetaria e a inflación está axustada anualmente. O réxime de flotación do tipo de cambio regulado polo BC ten por obxecto acadar os niveis de coherencia fixados en materia de inflación.
Canto á balanza por conta corrente, esta está nun estado de flutuación.
As reformas estruturais iniciadas son viábeis se se mantén a redución do arancel alfandegueiro, a liberalización de prezos, a apertura do mercado de cambios e se aceleran as privatizacións.
Aínda se debe prohibir, no ámbito da adecuación do patrimonio sobre o BC, o acceso privilexiado do sector público ás institucións financeiras e débese transpor o acervo en materia de independencia da institución respecto do Goberno do Estado. Non se aprecian, actualmente, os avances lexislativos aos que se comprometeran as autoridades para finais de 2004.
Romanía aceptou o acervo comunitario da UEM e participará co Estatuto de Estado obxecto dunha derrogación segundo o artigo 122 do TCE. Aínda se deben introducir modificacións para axustarse ao marco institucional e xurídico, o que, como máis tarde, se debe realizar na data da adhesión, fixada para 2007.

IV. ESTADOS CANDIDATOS Á ADHESIÓN.

IV.1 TURQUÍA.

Actualmente a lexislación turca non recolle o acervo comunitario, nin mediante decisións relativas á unión alfandegueira, nin mediante as propostas de estratexia europea que basean a recepción do acervo nunha formulación gradual, aínda que si se avanzou no terreo alfandegueiro, aínda se han de realizar esforzos políticos para a reforma administrativa e para estabelecer un mecanismo de execución e aplicación do patrimonio.
A actividade económica turca viu unha progresiva apertura ao exterior potenciada por unha incipiente transformación económica, pero aínda non existe un marco macroeconómico estábel a pesar do aumento da produción e de que a crise iraquí tivo unha repercusión limitada na esfera turca.
A taxa de endebedamento da facenda pública comezou a diminuír, pero a inflación é difícil de conter e é moi sensíbel a calquera tipo de presión, e, o tipo de troco, demasiado flutuante.
Nótase unha mellora na balanza por conta corrente debida a un descenso do déficit comercial e ao aumento do envío de fondos por parte de traballadores emigrados.
Verbo das reformas estruturais, estas son insuficientes no ámbito socioeconómico e existe unha inestabilidade monetaria crónica. O procedemento de instauración dunha economía de mercado non rematou, aínda que se observan avances lexislativos nas reformas xurídicas relativas á adopción dun marco de investimentos estranxeiraos directos, impostos directos, creación dunha axencia pública de emprego e adopción de lexislación laboral, así como un programa de liberalización do mercado de enerxía.
Levouse a cabo un programa sobre o BC baseado nunha reforma lexislativa para dotalo dunha maior independencia, pero en materia de inflación séguense tomando conxuntamente co Goberno.
Non se iniciaron negociacións referentes a unha futura adhesión de forma irrevogábel.
IV.2 CROACIA.
No seu ditame do 20 de abril de 2004, a Comisión concluía que Croacia era unha democracia estable que dispuña dunha economía de mercado viable, polo que debía ter condicións de satisfacer as esixencias do acervo comunitario no ámbito da unión económica e monetaria (UEM). A Comisión constataba que a independencia do Banco Central parecía garantida, aínda que a adecuación ao acervo comunitario seguía sendo unha necesidade, o mesmo que ocorría coas disposicións relativas ao financiamento monetaria, o acceso privilexiado do sector público ás institucións financeiras e a protección do euro. Polo que se refire á participación de Croacia na terceira etapa da UEM, a Comisión opinaba que o país dispoñía dun prazo suficiente para prepararse a participar como Estado membro beneficiario dunha derrogación. O informe de 2005 constata a existencia dunha economía de mercado viable polo que Croacia debería ter condicións de facer fronte á competencia e ás forzas do mercado dentro da Unión. A inflación mantívose a un nivel relativamente baixo, o tipo de troco parece estabilizado, reducíronse os importantes déficit das contas públicas e das operacións correntes. Non obstante, Croacia debe velar polo saneamento da facenda pública, en particular con medidas estruturais no ámbito das subvencións e as transferencias sociais. O proceso de privatización acelerouse en 2005, pero o sector privado e os investimentos directos estranxeiros foron obstaculizados por fallos no ámbito administrativo e xudicial. Lográronse poucos avances na reestruturación das grandes empresas públicas, en particular as de enerxía; non obstante a liberalización das telecomunicacións foi un claro éxito. A Comisión deplora que as intervencións do Estado na economía sigan sendo significativas e conclúe que Croacia debe corrixir os fallos detectados para mellorar a súa competitividade.

A reforma do Pacto de Estabilidade e Crecemento

1. SOBRE O PACTO DE ESTABILIDADE E CRECEMENTO.

O Pacto de Estabilidade e Crecemento (PEC ou SPG) aparece como a resposta da UE aos obxectivos orzamentarios dentro da UEM. Adóptase mediante a resolución do Consello Europeo de Amsterdam do 17 de xuño de 1997 co fin de reforzar as disposicións sobre a disciplina fiscal na UEM que se recollen nos artigos 99 e 104 do TCE, que cobraron en efecto a partir do 1 de xaneiro de 1999 coa entrada do euro no mercado financeiro.
O principal obxectivo do PCE é que a efectiva aplicación das disposicións fiscais sexa unha constante da actividade da UEM, así, a garantía dunhas economías nacionais sas significa o fortalecemento das condicións esixidas pola estabilidade e crecemento orientados cara a creación de emprego. É necesario asegurar que as políticas orzamentarias nacionais soportarán a esixencia de estabilidade mediante a orientación das súas políticas monetarias.

Se temos en conta o seu aspecto formal, o PEC contempla os 3 elementos seguintes:

a. Compromiso político das partes: a Comisión, os Estados membros e o Consello comprométense a levar a cabo, no prazo fixado, a completa implementación dos mecanismos do proceso orzamentario que se contempla na Resolución adoptada polo Consello Europeo de Amsterdam, garantindo o efectivo control mutuo que se exercerá por parte dos Estados membros para levar a cabo os compromisos adquiridos.

b. Elementos preventivos: levaranse a cabo controis regulares encamiñados á prevención de que os déficits orzamentarios non superen o valor de referencia do 3% do PIB. Con este fin, o Regulamento do Consello 1466/97 regula a vixilancia multilateral das posicións orzamentarias e a coordinación das políticas económicas. Prevese a sumisión de todos os Estados membros aos programas de estabilidade e converxencia e a posibilidade de pór en marcha os mecanismos de alerta anticipada no momento en que se identifique un acontecemento que poida derivar en déficit orzamentario, particularmente nas normas aplicábeis á disciplina fiscal dun Estado membro

c. Elementos disuasivos: no caso de que se infrinxa a esixencia relativa ao valor de referencia do 3% do PIB, requirirase do Estado membro a toma inmediata dunha acción correctora e, se for necesario, permitirase a imposición dunha sanción. Este elemento recóllese no Regulamento do Consello 1467/97 de axilización e clarificación da implementación do Procedemento de Déficit Excesivo (PDE).

2. A ESTRATEXIA DE LISBOA 2000.

Un dos principais retos que actualmente afronta a UE na esfera económica e social é a falta de crecemento e de creación de postos de traballo. A este respecto a política global de actuación da UE é a "Estratexia de Lisboa" de marzo de 2000 que, non obstante, a ollos da Comisión necesita unha reestruturación na súa aplicación a nivel nacional, na relación co Parlamento Europeo (PE) e na aplicación das Grandes Orientacións de Política Económica (GOPE) que se deben coordinar coa supervisión orzamentaria dos Estados membros, tal como se define no PEC.
A partir da axenda acordada en Lisboa, o marco de coordinación das políticas económicas da UE case se centrou exclusivamente na política fiscal, non sendo sempre coherente co TCE a aplicación do PEC, o que desencadeou unha perda de credibilidade e adhesión a este e, finalmente, unha incerteza institucional a nivel europeo que se mitigou coa confirmación dos valores de referencia do 3% e do 60% do PIB no texto da futura Constitución.
A Comisión considera que a xestión do PEC debe ser política e basearse nas 3 dimensións do crecemento sostíbel que se recollen na Estratexia: ambiental, económica e social.

3. A REFORMA DO PEC.

O pasado 3 de setembro de 2004, o comisario de Asuntos Económicos e Monetarios, Joaquín Almunia, compareceu perante o PE para presentar a Comunicación da Comisión (IP/04/1062) sobre a Gobernanza Económica, que recolle a experiencia dos 5 anos da UEM e propón determinadas reformas no sistema co fin de acadar un maior crecemento e estabilidade.
Coa recente sinatura do futuro texto constitucional por parte dos xefes de Estado e de Goberno dos Estados membros conseguiuse un claro consenso coa Comisión e o BCE sobre a coordinación das políticas económicas e orzamentarias nacionais e os valores de referencia do 3 e 60% do PIB.
As propostas da Comisión abranguen as seguintes áreas:

A. Área económica: proponse unha maior utilización das GOPE xa que, debido á súa natureza, é un instrumento flexíbel; así como un aumento das accións preventivas e do control mutuo, sobre todo durante os períodos de auxe económico.

B. Coordinación orzamentaria: os cambios no PEC considéranse máis unha evolución deste que unha reforma e incardínanse nos seguintes puntos:

a) Aumentar os focos de débeda e sostibilidade sobre os controis das finanzas públicas.
b) Aumentar a atención sobre as diferenzas económicas e situacións de débeda arredor dos obxectivos orzamentarios medios de cada Estado membro, sobre todo despois da ampliación a 25 membros, o que non se considera a creación dun "Pacto á carta", senón que tende a asegurar a conformidade coa regra do 3% e, polo tanto, un trato igualitario entre os distintos membros.
c) Fortalecer os procedementos de execución e asegurar accións previas para corrixir desenvolvementos orzamentarios inadecuados.
d) Mellorar a unidade dos instrumentos de coordinación da UE, das GOPE e o PEC.

A Comisión considera que o debate sobre o PEC se debe limitar aos aspectos anteriormente expostos e sempre sobre a base de reforzar os seus elementos preventivos e evitar, no posíbel, situacións susceptíbeis da aplicación do PDE a varios membros e asegurar a sostibilidade das finanzas públicas a longo prazo. A maior atención ás circunstancias económicas e o seu desenvolvemento na implementación do PDE céntranse en 2 aspectos:

1. Circunstancias excepcionais que permitan a exención da aplicación do procedemento.

2. O plan de axuste para a corrección do déficit excesivo terá en conta o desenvolvemento económico, diferenciando entre o axuste orzamentario requirido a un Estado membro debido a unha economía deficitaria e o eventual déficit causado por unha inevitábel influencia de factores externos.

A Comisión tamén pon de manifesto a necesidade de aumentar a predecibilidade, a transparencia e as garantías dun tratamento igualitario entre os socios, así como a transformación do proceso en político, coa participación dos Gobernos nacionais, regulándoo a través de resolucións políticas e aumentando os mecanismos de vixilancia que desenvolve o EUROSTAT.

4. A ACOLLIDA DA COMUNICACIÓN POR PARTE DO PE.

Unha das primeiras reaccións do PE diante das reformas presentadas pola Comisión sobre o PEC foi interesarse polas consecuencias que estas van traer á execución dos termos previstos pola Estratexia de Lisboa, cuxa vixencia é de 10 anos, nos seus 3 piares. A resposta do Comisario baseouse nunha crítica ao proceso de posta en marcha do acordado en Lisboa, principalmente a súa lentitude e falta de capacidade para determinar prioridades dentro do seu marco de actuación, propoñendo como solución dar un maior peso político á Comisión e aumentar a intensidade das funcións dos indicadores estruturais, outorgando maiores atribucións e responsabilidades a ECOFIN e a EUROSTAT. Así mesmo móstrase como fundamental a comunicación do novo sistema de actuación dentro da zona euro, explicando o funcionamento básico da UEM e a necesidade da coordinación das políticas fiscais, centrando a atención nos novos Estados membros e económicas, sobre todo unha vez que entre en vigor o texto constitucional, e fomentar a actuación conxunta dos Parlamentos nacionais, do PE e da Comisión.
Diante das dúbidas formuladas polo PE sobre as principais razóns para levar a cabo os cambios citados, o comisario Almunia aduciu a persistencia dos problemas económicos e de creación de emprego. Aínda que a UE é capaz de manter a súa estabilidade macroeconómica, as reformas estruturais realizadas preséntanse como insuficientes para solucionar as dificultades á hora de aumentar o nivel de produción e de infrautilización da forza de traballo, especialmente no sector servizos.
Durante a sesión de cuestións sobre a reforma do PEC que o PE dirixiu a Joaquín Almunia aparecen como fundamentais aquelas destinadas a motivar e aclarar os principais obxectivos e procedemento da súa execución. As reformas xustifícanse sobre a necesidade dunha mellora na coordinación da política económica mediante un uso máis activo das GOPE, ao mesmo tempo que se limita o carácter autocrático das medidas do PEC dándolles unha natureza política e, polo tanto, máis flexíbel. Os elementos principais das melloras na aplicación do PEC presentan tanto un carácter de acción preventiva, como de procedemento rápido, tomando en especial consideración a específica situación do Estado de que se trata á hora de definir os obxectivos a medio prazo relacionados cos criterios de equilibrio e ao avaliar a evolución das circunstancias económicas nos supostos de aplicación do PDE.
A Comisión deu a coñecer a posibilidade de presentar ao PE, periodicamente, a avaliación da situación orzamentaria e as modificacións, se as houber, do PEC. Por último, o PE solicitou un informe sobre a situación da representación exterior no campo económico. A Comisión é consciente de que a UE non conta cun papel proporcional ao seu peso económico no sistema financeiro e monetario internacional. A representación exterior aparece como fragmentaria e incompleta, polo que a Comisión non pode realizar plenamente as súas funcións de coordinación e asistencia nas reunións do FMI e dos Ministros de Finanzas do G7, o que faría necesaria unha representación unificada e unha maior promoción do uso internacional do euro.

TEXTOS LEGAIS SOBRE O PEC.

1. Artigo 99 do Tratado CE: supervisión multilateral.

2. Artigo 104 do Tratado CE: procedemento de déficit excesivo (PDE ou EDP).

3. Protocolo sobre o procedemento de déficit excesivo: anexo ao Tratado CE.

4. Regulamento do Consello 3605/93 sobre a aplicación do Protocolo sobre o PDE.

5. Resolución do Consello Europeo de Amsterdam, do 17 de xuño de 1997, sobre o PDE.

6. Regulamento do Consello 1466/97, do 7 de xullo de 1997, tocante á reforma das situacións orzamentarias e á supervisión e coordinación das políticas económicas.

7. Regulamento do Consello 1467/97, do 7 de xullo de 1997, verbo da aceleración e clarificación do PDE.

8. Código de conduta sobre o contido e formato dos programas de estabilidade e converxencia, ECOFIN, do 10 de xullo de 2001.